Slotleane 1, 9034 HM Marsum
Popta Gasthuis, Marsum
Adres: Slotleane 1, 9034 HM Marsum
#### Beschrijving
Het Popta Gasthuis, gelegen in het Friese dorp Marsum, is een historisch hofje dat een oase van rust en geschiedenis vormt. Het complex is gebouwd in vier vleugels rondom een serene binnenplaats, een typische opzet voor traditionele Nederlandse hofjes. Oorspronkelijk bestond het gasthuis uit 26 eenkamerwoningen, ontworpen om onderdak te bieden aan alleenstaande, behoeftige vrouwen. In het midden van de oostelijke vleugel, gelegen aan de Hegedyk, bevindt zich een doorgang die leidt naar de binnenhof. In deze vleugel is ook een zogenaamde "regentenkamer" of "herenkamer" ingericht, die vandaag de dag als museum fungeert en een inkijkje geeft in de rijke geschiedenis van het gasthuis en zijn stichter. Hoewel het hofje door de jaren heen is gemoderniseerd om aan de hedendaagse woonwensen te voldoen, ademt het nog steeds de sfeer van liefdadigheid en gemeenschap die de oprichter voor ogen had. Het is een tastbare herinnering aan een tijd waarin zorg voor de minderbedeelden vorm kreeg door particuliere initiatieven.
#### Geschiedenis
De geschiedenis van het Popta Gasthuis is onlosmakelijk verbonden met zijn stichter, Dr. Henricus Popta (1635-1712). Popta was een zeer succesvolle en welgestelde advocaat die in 1687 de nabijgelegen Heringastate kocht, die later bekend zou komen te staan als het Poptaslot. Zonder directe erfgenamen besloot hij zijn aanzienlijke vermogen aan te wenden voor het welzijn van de gemeenschap. In zijn testament liet hij vastleggen dat er een gasthuis gesticht moest worden voor de huisvesting van armlastige vrouwen. De bouw van het hofje begon in 1711, nog tijdens zijn leven. Na zijn overlijden in 1712 werd zijn testament uitgevoerd door vier door hem aangestelde voogden. Het gasthuis werd officieel in gebruik genomen op 13 mei 1713. In 1852 werd het complex uitgebreid met een rij huizen aan de noordzijde, langs de Buorren. Een grote renovatie vond plaats in 1952, waarbij de oorspronkelijke eenkamerwoningen werden samengevoegd tot grotere, modernere wooneenheden en het washuis werd omgebouwd tot een ketelhuis. Het beheer van het gasthuis is, volledig volgens de wens van Popta, nog altijd in handen van de Stichting dr. H. Popta Gasthuis.
#### Architectuur
Het Popta Gasthuis is een prachtig voorbeeld van de architectuur uit de vroege 18e eeuw en is erkend als rijksmonument. De meest in het oog springende kenmerken zijn de rijk gedecoreerde poorten en gevels. De hoofdingang in de oostvleugel is een indrukwekkende poort in de Lodewijk XIV-stijl. Het zandstenen poortgebouw heeft een halsgevel die wordt bekroond door twee allegorische vrouwenfiguren en het familiewapen van Popta. De toegang wordt geflankeerd door Korinthische pilasters. De korte vleugels aan de oost- en westzijde zijn voorzien van Vlaamse topgevels met gebeeldhouwde klauwstukken, die de gevels een elegant en klassiek aanzien geven. Een tweede, eveneens rijk gebeeldhouwde zandstenen poort uit 1713, bevindt zich in de noordvleugel. Deze poort, versierd met festoenen en siervazen, geeft toegang vanaf de Buorren tot de binnenplaats en verbindt de nieuwere huizen met het oorspronkelijke hof. De harmonieuze combinatie van rode baksteen met decoratieve zandstenen elementen geeft het geheel een statige en tegelijkertijd ingetogen uitstraling.
#### Bezoekersinformatie
Het Popta Gasthuis is een bewoond hofje, en de privacy van de bewoners wordt zeer op prijs gesteld. De binnenplaats is daarom doorgaans niet vrij toegankelijk voor bezichtiging. Toeristen en geïnteresseerden kunnen het exterieur van het complex en de prachtige toegangspoorten vanaf de openbare weg bewonderen op het adres Slotleane 1. Voor een completere historische ervaring wordt een bezoek aan het nabijgelegen Poptaslot aangeraden. Dit slot, de voormalige woning van Henricus Popta, is als museum opengesteld. In juli en augustus zijn er van maandag tot en met zaterdag rondleidingen op elk heel uur, beginnend om 11:00 uur en de laatste om 16:00 uur. Een ticket voor volwassenen kost €7,50 en geeft ook toegang tot de tuin.
#### Leuke Weetjes
- Henricus Popta was zijn tijd ver vooruit: hij bepaalde dat het gasthuis open moest staan voor vrouwen van alle religies, een zeldzaam progressieve bepaling in de vroege 18e eeuw.
- Het leven in het gasthuis was aan regels gebonden; de bewoonsters moesten een "stil, ingetogen en vreedzaam leven" leiden.
- Het volledige onderhoud van het gasthuis wordt tot op de dag van vandaag gefinancierd uit het oorspronkelijke legaat van Popta.
- Volgens het testament van Popta moest zijn woning, het Poptaslot, na zijn dood voor altijd in de staat worden bewaard waarin hij het achterliet, waardoor het een van de best bewaarde stinzen van Friesland is.
- Het beheer van zowel het gasthuis als het slot wordt nog steeds uitgevoerd door vier voogden, precies zoals Popta het meer dan 300 jaar geleden heeft vastgelegd.
