Beschrijving
Hofje Mariagaard, gelegen aan de Nieuwstraat 11 in Roosendaal, is een woonhofje met een kapel, gebouwd in de vorm van een hofje naar een ontwerp van architect A. van Hees in de stijl van de Delftse School. Het complex, dat rond 1938 werd gerealiseerd, bestaat uit een poortgebouw met woningen aan de straatzijde en een verzameling van één- en tweelaagse rug-aan-rug-woningen die gesitueerd zijn rondom een rustig binnenterrein. Dit binnenterrein, bereikbaar via het poortgebouw, vormt het hart van het hofje en wordt gedomineerd door de centrale kapel. Het geheel ademt een sfeer van rust en gemeenschap, een oase in de stedelijke omgeving. De woningen zijn voorzien van voortuinen, wat bijdraagt aan het groene en besloten karakter. Het hofje werd oorspronkelijk gesticht als een 'Godshuis', een onderkomen voor arme, oude vrouwen, en die sociale functie is nog steeds voelbaar in de opzet van het complex. Het is een beschermd Rijksmonument, gewaardeerd om zijn cultuurhistorische en architectuurhistorische betekenis.
Geschiedenis
De geschiedenis van Mariagaard gaat verder terug dan de huidige bebouwing uit 1938. De oorsprong ligt in 1617, toen Maria van Wasservas de voorganger van Mariagaard stichtte. Dit 'Godshuis' was bedoeld om onderdak te bieden aan behoeftige, oudere vrouwen, een vorm van liefdadigheid die in die tijd vaker voorkwam. Deze stichting legde de basis voor de sociale functie die het hofje eeuwenlang zou vervullen.
In de jaren '30 van de 20e eeuw werd besloten tot de bouw van het huidige complex. Het poortgebouw met woningen aan de Nieuwstraat werd omstreeks 1935 gerealiseerd. Kort daarna, rond 1938, volgde de bouw van de woningen rond het binnenterrein en de centrale kapel. De keuze voor architect A. van Hees en de Delftse School-stijl was kenmerkend voor de katholieke architectuur uit die periode, die functionaliteit combineerde met een traditionele en sobere esthetiek. Het hofje is een laat voorbeeld van de typologische ontwikkeling van hofjes in Nederland en illustreert de sociale en geestelijke ontwikkeling binnen de gemeenschap van Roosendaal.
Architectuur
De architectuur van Hofje Mariagaard is een zuiver voorbeeld van de Delftse School, een traditionalistische stroming in de Nederlandse architectuur die bloeide tussen circa 1920 en 1955. Deze stijl, beïnvloed door professor M.J. Granpré Molière, was een reactie op zowel de uitbundige Amsterdamse School als het opkomende functionalisme. Kenmerkend is het eerlijke en prominente gebruik van baksteen, een sobere detaillering en inspiratie uit nationale, traditionele bouwmethoden.
Deze kenmerken zijn duidelijk zichtbaar in Mariagaard. Het complex is volledig opgetrokken uit baksteen, wat zorgt voor eenheid en een ambachtelijke uitstraling. De kapel, met zijn zadeldak en de nok haaks op de straat, is het architectonische middelpunt. Details zoals de rondboogramen in de kapel, de dakruiter met galmgaten en de houten kapconstructie op stenen consoles in het interieur zijn typisch voor deze stijl. Het portaal van de kapel heeft een gebogen dak, wat een subtiel accent toevoegt aan het verder sobere ontwerp. De woningen zelf zijn functioneel van opzet, met een duidelijke, opgeruimde vormgeving en minimaal gebruik van decoraties, wat volledig past binnen de filosofie van de Delftse School die de nadruk legde op helderheid, orde en ambachtelijkheid.
Bezoekersinformatie
- Adres: Nieuwstraat 11, 4701 HR Roosendaal.
- Toegankelijkheid: Het hofje is een wooncomplex en de binnentuin is in principe privé-eigendom van de bewoners. Bezoekers wordt gevraagd de rust en privacy van de bewoners te respecteren. Het is mogelijk om het hofje van buitenaf te bekijken en via het poortgebouw een blik op de binnentuin en de kapel te werpen. Het interieur van de woningen en de kapel is doorgaans niet toegankelijk voor het publiek.
- Status: Hofje Mariagaard, inclusief de kapel en het poortgebouw, is een Rijksmonument (monumentnummer 517238). Dit benadrukt de historische en architectonische waarde van het complex.
Leuke Weetjes
- Delftse School in Roosendaal: Hofje Mariagaard is een van de meest prominente voorbeelden van de Delftse School-architectuur in Roosendaal.
- Naamgever: De naam 'Mariagaard' is een verwijzing naar Maria van Wasservas, de oorspronkelijke stichteres van het Godshuis in 1617.
- Ensemblewaarde: Het hofje wordt niet alleen gewaardeerd om zijn losse onderdelen, maar vooral om zijn ensemblewaarde: de manier waarop de woningen, de kapel en het poortgebouw samen een harmonieus en compleet geheel vormen.
- Rug-aan-rug-woningen: De woningen rond het binnenterrein zijn gebouwd als rug-aan-rug-woningen, een efficiënte bouwvorm die vaker werd toegepast bij sociale woningbouw om ruimte te besparen.
