Introductie
Midden in het historische hart van Dordrecht, direct naast het bekende Dordrechts Museum, ligt een van de best bewaarde geheimen van de stad: het Arend Maartenshof. Gelegen aan de Museumstraat 56, biedt dit idyllische en eeuwenoude hofje een oase van rust en groen die in schril contrast staat met de dynamiek van de omliggende binnenstad. Dit monumentale complex, dat dateert uit de vroege zeventiende eeuw, trekt jaarlijks vele toeristen en cultuurliefhebbers aan die op zoek zijn naar de rijke geschiedenis, de bijzondere architectuur en de serene sfeer die deze unieke locatie uitademt.
Beschrijving
Het Arend Maartenshof is een prachtig voorbeeld van een traditioneel Nederlands hofje. Bij binnenkomst door het imposante, zandstenen toegangspoortje stapt de bezoeker direct een andere wereld binnen. Het hofje bestaat uit een reeks historische witgepleisterde huisjes die gegroepeerd zijn rondom een grote, gemeenschappelijke binnentuin. In deze tuin bepalen monumentale, eeuwenoude platanen en een authentieke, centrale waterput het beeld. Hoewel het hofje tegenwoordig nog altijd bewoond wordt en de huisjes functioneren als sociale huurwoningen, is de binnentuin overdag opengesteld voor publiek. Het is een idyllische plek waar geschiedenis, rust en het hedendaagse dagelijkse leven op een harmonieuze manier samenkomen.
Geschiedenis
Het hofje werd gesticht in de jaren 1624–1625 door Arend Maartenszoon. Hij was een welgestelde man en onder andere de Heer van Oost-Barendrecht en Schobbelantsambacht (het toenmalige Zwijndrecht). Ondanks zijn enorme rijkdom stond Arend Maartenszoon in Dordrecht destijds bekend als een echte 'geldwolf'. Zijn meedogenloze focus op het vergaren van kapitaal bezorgde hem een uiterst slechte reputatie bij zowel de kerkgemeenschap als zijn mede-stadgenoten. In een poging zijn geweten te sussen, zijn maatschappelijke aanzien te herstellen en een plek in de hemel te verzekeren, besloot hij een hofje te bouwen.
Dit hofje was oorspronkelijk bedoeld als gratis opvang voor arme vrouwen, alleenstaande moeders en weduwen van militairen die in de strijd voor het vaderland waren gesneuveld. Een belangrijke voorwaarde voor bewoning destijds was dat de bewoonsters de protestantse Reformatie moesten aanhangen. Arend Maartenszoon stierf in 1629, slechts vier jaar na de voltooiing van het hofje. Tot 1975 bleven zijn directe nakomelingen de eigenaren en beheerders van het complex. Omdat de onderhoudskosten van het historische monument voor de familie onbetaalbaar werden, verkochten zij het hofje in dat jaar voor het symbolische bedrag van exact één gulden aan een lokale woningbouwvereniging.
Architectuur
Het Arend Maartenshof is ontworpen als een veilige, bijna vestingachtige enclave. Dit is direct terug te zien in de architectuur: de buitenmuren van het complex die aan de straatkant grenzen, hebben van origine geen ramen. Dit bood de kwetsbare bewoonsters destijds optimale veiligheid en privacy tegen de buitenwereld.
De toegang aan de Museumstraat 56 wordt gevormd door een rijk versierd, zandstenen renaissancepoortje. Op dit poortje zijn diverse spreuken gebeiteld die herinneren aan de vergankelijkheid van het menselijk leven, zoals ‘Naeckt kom ick, naeckt scheyde ick’ en ‘Vita Vapor’ (het leven is een damp). Ook is er een verwijzing naar de Bijbeltekst Titus 2:3 te vinden: “dat de oude vrouwen haer draghen gelyck het den heyligen betaemt”.
Direct rechts van de ingang bevindt zich de historische Regentenkamer. Het interieur van deze kamer dateert uit 1701 en herbergt een indrukwekkende portrettengalerij met veertien schilderijen van de stichter en de vroege regenten. Zowel de plafondschakering als het kunstwerk boven de schouw zijn vervaardigd door de bekende Dordtse kunstschilder Arnold Houbraken (1660–1719). Deze allegorische kunstwerken visualiseren de barmhartigheid en de goede daden van de stichter. In de binnentuin staat bovendien een historische waterput, die stamt uit de tijd dat de waterpomp nog niet was uitgevonden.
Bezoekersinformatie
Het Arend Maartenshof bevindt zich op het adres Museumstraat 56, 3311 XP in Dordrecht. Door de centrale ligging pal naast het Dordrechts Museum is een bezoek aan het hofje uitstekend te combineren met een culturele dag in de stad. De binnentuin is overdag gratis toegankelijk voor wandelaars en geïnteresseerden. Omdat het hofje nog altijd een actieve woonlocatie is (het telt momenteel 34 bewoonde eenheden), worden bezoekers dringend verzocht de privacy en de rust van de bewoners te respecteren en stilte in acht te nemen.
Leuke Weetjes
- De lichtknop van de Regentenkamer: Bezoekers die door de ramen van de gesloten Regentenkamer willen kijken, kunnen op een speciale knop drukken die in de buitenmuur is gemonteerd. Hiermee springt de binnenverlichting aan, waardoor het historische interieur uit 1701 en de originele schilderijen van Arnold Houbraken perfect zichtbaar worden.
- De symbolische gulden: Het volledige complex, bestaande uit tientallen historische woningen en een binnentuin, wisselde in 1975 voor slechts één gulden (ongeveer € 0,45) van eigenaar vanwege de astronomische restauratie- en onderhoudskosten die de nazaten van de stichter niet meer konden opbrengen.
- Veranderde regels: Waar mannen vroeger streng verboden waren in het hofje, is dat sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw veranderd. Tegenwoordig mogen er ook echtparen en alleenstaande mannen wonen. Wel geldt er tegenwoordig een minimumleeftijd van 45 jaar om de rust in het hofje te kunnen waarborgen. Daarnaast moeten bewoners van onberispelijk gedrag zijn en de woonomgeving liefdevol verzorgen.
- De oude platanen: De monumentale platanen die de binnentuin sieren, behoren tot de oudste bomen van de stad en zijn inmiddels meer dan 200 jaar oud.
