Introductie
De Clara Mariahof is een van de best bewaarde geheimen van het historische Dordrecht. Dit charmante 19e-eeuwse hofje ligt verscholen in de levendige negentiende-eeuwse schil van de stad. Voor toeristen en liefhebbers van historisch erfgoed vormt dit hofje een oase van rust en een tastbare herinnering aan de rijke sociale geschiedenis van de oudste stad van Holland. Het bevindt zich vlak bij de Vrieseweg en is een schitterend voorbeeld van kleinschalige, particuliere liefdadigheid uit de late negentiende eeuw. Met zijn witgepleisterde gevels, symmetrische opzet en groene binnentuin trekt het jaarlijks geïnteresseerden die de drukte van de stad even willen ontvluchten en zich willen onderdompelen in het historische Dordtse stadsleven.
Beschrijving
Het Clara Mariahof, ook wel bekend als het Clara en Mariahof, is een sfeervol en introvert hofje gelegen op het adres Clara Mariahof te Dordrecht. Dit unieke complex bevindt zich in de wijk Noordflank en is voor bezoekers bereikbaar via een poortdoorgang tussen de panden Vrieseweg 109 en 113. Het hofje omvat in totaal 19 karakteristieke woningen die zijn gerangschikt in een onregelmatige U-vorm (carré) rondom een idyllische, gemeenschappelijke binnentuin. De tuin is voorzien van nette borders, groene beplanting en een centraal wandelpad. Hoewel de woningen aan de kleine kant zijn (met een gemiddeld woonoppervlak van circa 56 vierkante meter), bieden ze vandaag de dag een zeer geliefde en rustige woonomgeving. Het complex is aangewezen als gemeentelijk monument onder monumentnummer 0505/9121585 vanwege de grote cultuurhistorische, architectonische en stedenbouwkundige waarde voor de gemeente Dordrecht.
Geschiedenis
Het Clara Mariahof werd in 1880 gesticht door de Dordtse koekenbakker en gemeenteraadslid Marinus Kemp (1830-1882). Kemp, die zelf een succesvolle bakkerswinkel op de Voorstraat exploiteerde, stond bekend om zijn grote maatschappelijke betrokkenheid en zijn inzet voor de minderbedeelden in de stad. Hij vernoemde het hofje naar de twee belangrijkste vrouwen in zijn leven: zijn oudste dochter Maria (uit zijn eerste huwelijk) en zijn derde echtgenote Clara Schaeffer, met wie hij in 1871 in het huwelijk trad.
Het hofje had als primair doel om gratis huisvesting te bieden aan "weduwen en vrouwelijke weezen uit den fatsoenlijken stand" die over onvoldoende middelen beschikten om zelfstandig een woning te betalen en zo in hun stand te kunnen blijven voortleven. In zijn testament bepaalde Kemp dat het hofje financieel en organisatorisch afgezonderd moest worden van de rest van zijn nalatenschap. Hij stelde een college van regenten aan, waaronder zijn zoon Adrianus en drie lokale notabelen, om de stichting te beheren.
De inkomsten voor het in stand houden van het hofje werden in de beginjaren gegenereerd door de verhuur van vier winkelpanden met bovenliggende woningen aan de straatzijde van de Vrieseweg. Tijdens de Tweede Wereldoorlog, op 24 oktober 1944, werd deze straatwand inclusief de toegangspoort echter verwoest door een geallieerd bombardement. Na de oorlog werden deze panden herbouwd om de noodzakelijke inkomstenstroom te herstellen. In 1959 bleken de inkomsten desondanks onvoldoende om de hoge onderhoudskosten te dekken, waarna het hofje werd verkocht aan de gemeente Dordrecht en onder beheer van het Gemeentelijk Woning Bureau werd geplaatst. Na een grote renovatie in 1980 en een herinrichting van de binnentuin rond het jaar 2000 is het hofje succesvol bewaard gebleven.
Architectuur
Het Clara Mariahof is ontworpen in de neoclassicistische stijl, een bouwstijl die in de late negentiende eeuw erg populair was in Nederland. Het complex bestaat uit drie losstaande, witgepleisterde bakstenen bouwblokken van één bouwlaag onder een zadeldak. Deze blokken staan in een U-vormige opstelling, wat het hofje zijn typische besloten en intieme karakter geeft.
De gevels zijn strak en sober uitgevoerd met een kroonlijst die op de hoeken is omgekornist. Twee naar elkaar toe gewende gevelwanden zijn voorzien van een statig middenrisaliet met een driehoekig fronton. Hoewel het geheel op het eerste gezicht symmetrisch oogt, zijn de gevels niet exact gespiegeld, wat zorgt voor een levendig en speels architectonisch beeld. Oorspronkelijk waren de woningen uiterst eenvoudig van opzet en bestonden ze uit slechts een voorkamer, een kleine keuken met een toilet en een slaapkamer.
Bezoekersinformatie
Het Clara Mariahof bevindt zich op het adres Clara Mariahof, Dordrecht, vlak bij de Vrieseweg. Voor toeristen die de historische 'Hofjesroute' van Dordrecht wandelen, is dit hofje een absolute aanrader. De toegangspoort bevindt zich enigszins verscholen tussen de panden Vrieseweg 109 en 113. Omdat de woningen in het hofje nog altijd particulier bewoond worden, is het van groot belang dat bezoekers de rust en de privacy van de bewoners respecteren. De binnentuin is overdag op respectvolle wijze toegankelijk voor een korte blik op de architectuur en de serene omgeving. Het hofje ligt op loopafstand van het historische centrum van Dordrecht en is uitstekend te bereiken met het openbaar vervoer of te voet vanaf het Centraal Station.
Leuke Weetjes
- Brandstofsubsidie: De oorspronkelijke bewoonsters kregen niet alleen gratis onderdak, maar ontvingen jaarlijks ook een extra financiële bijdrage (een gratificatie) om brandstof te kopen voor de koude wintermaanden.
- De hardnekkige typfout: Veel online bronnen en archieven vermelden abusievelijk dat Marinus Kemp in 1971 met zijn derde vrouw trouwde. Dit is een typfout die door de decennia heen in digitale databases is gekopieerd; de bruiloft met Clara Schaeffer vond uiteraard plaats in 1871, ruim honderd jaar eerder.
- Oorlogsschade: Hoewel de authentieke hofjeswoningen de Tweede Wereldoorlog ongeschonden hebben overleefd, is de entree aan de Vrieseweg door het bombardement in 1944 volledig verwoest en later in naoorlogse stijl herbouwd.
- Verborgen ingang: De smalle doorgang naar het hofje is gemakkelijk over het hoofd te zien vanaf de straat, wat bijdraagt aan de rustige en mystieke sfeer van deze verborgen groene oase midden in de stad.
