Het Hofje van Jongkind is een historisch complex in de binnenstad van Gouda. Dit voormalige hofje van barmhartigheid kent een geschiedenis die teruggaat tot het begin van de achttiende eeuw. Vandaag de dag is het erfgoed van het hofje verdeeld over twee locaties in de stad: het oorspronkelijke wooncomplex aan de Zeugstraat en de monumentale toegangspoort die in de twintigste eeuw is verplaatst naar de Vrouwesteeg, nabij de Vrouwepoort 3 en de Turfmarkt. Dit maakt het een herkenbaar punt voor liefhebbers van historische architectuur en stedelijke herbestemming in Gouda.
Beschrijving
Het oorspronkelijke Hofje van Jongkind werd in 1702 gesticht als een beschutte woonomgeving voor hulpbehoevende vrouwen. Tegenwoordig is het fysieke erfgoed van het hofje opgesplitst. Aan de Zeugstraat 28 bevindt zich het oorspronkelijke hoofdgebouw en de achtergelegen woningen, die na een grondige restauratie in 2016 zijn herbestemd. Hier is een horecagelegenheid gevestigd, genaamd Cantina van Jongkind, waar de historische structuur van de binnentuin en de omliggende bebouwing behouden is gebleven.
De iconische zandstenen toegangspoort van het hofje bevindt zich op een andere locatie. In 1988 is deze poort verplaatst naar de Vrouwesteeg, direct grenzend aan de Vrouwepoort 3 en de achterzijde van Turfmarkt 32 (het voormalige Verzetsmuseum). De poort fungeert hier als de monumentale toegang tot een binnentuin die thans in particulier bezit is.
Geschiedenis
De geschiedenis van het hofje begint bij de Goudse notaris Adriaan Jongkind. Hij overleed in het jaar 1700 als vrijgezel. In zijn testament had hij vastgelegd dat de diaconie van de Nederduits Gereformeerde Kerk (de latere Nederlandse Hervormde Kerk) zijn enige erfgenaam zou zijn. Hieraan was de strikte voorwaarde verbonden dat er een bedrag van 9.000 gulden zou worden besteed aan de stichting van een hofje dat zijn naam moest dragen.
Het hofje werd in 1702 gerealiseerd en bood gratis huisvesting aan arme, oudere weduwen zonder kinderen en aan alleenstaande oudere vrouwen (destijds 'vrijsters' genoemd) die lid waren van de gereformeerde kerk in Gouda. De bewoonsters ontvingen daarnaast jaarlijks tien tonnen turf voor hun verwarming.
In 1959 werd het hofje door de diaconie verkocht. In de decennia daarna deed het complex achtereenvolgens dienst als speelgoedwinkel, doe-het-zelfzaak en voor diverse andere detailhandelsactiviteiten. In 2016 vond een restauratie plaats van het pand aan de Zeugstraat, waarbij het complex in twee delen werd opgesplitst en de achterliggende hofjeswoningen werden hersteld.
Architectuur
Het poortje van het Hofje van Jongkind is geclassificeerd als Rijksmonument onder monumentnummer 17010. Het is een classicistisch vormgegeven poort, opgetrokken uit natuursteen en baksteen, versierd met ornamenten die typerend zijn voor de vroege achttiende eeuw. Boven de doorgang bevindt zich een gedetailleerd snijwerk en een inscriptie die herinnert aan de stichter Adriaan Jongkind en het stichtingsjaar 1702.
Het oorspronkelijke poortgebouw en de woningen aan de Zeugstraat (Zeugstraat 28) vormen samen een gemeentelijk monument met monumentnummer 393. Deze panden weerspiegelen de sobere en functionele architectuur die kenmerkend was voor charitatieve instellingen in de achttiende eeuw. De woningen zijn gegroepeerd rondom een smalle binnenplaats, wat zorgde voor een beschutte leefomgeving voor de bewoonsters.
Bezoekersinformatie
Voor geïnteresseerden en toeristen zijn de verschillende onderdelen van het Hofje van Jongkind op eigen gelegenheid te bezichtigen:
- De Toegangspoort (Vrouwesteeg / Vrouwepoort 3): De monumentale poort is vanaf de openbare weg in de Vrouwesteeg vrij te bewonderen. De achterliggende tuin is sinds het vertrek van het Verzetsmuseum in 2019 particulier eigendom en daarom niet toegankelijk voor het publiek.
- De Oorspronkelijke Locatie (Zeugstraat 28): Het historische pand en de gerestaureerde binnentuin aan de Zeugstraat zijn te zien voor gasten van het daar gevestigde restaurant, voor zover het restaurant geopend is. Dit is dus geen vrij toegankelijk hofje, maar een herbestemde historische locatie.
Leuke Weetjes
- De loyale huishoudster: Pieterge Pieters van der Neut, de huishoudster van Adriaan Jongkind, kreeg in zijn testament niet alleen een legaat, maar ook het recht om na haar overlijden naast haar werkgever begraven te worden in de Sint-Janskerk van Gouda. Daarnaast kreeg zij contractueel voorrang op een woning in het hofje.
- Verhuizing van een monument: Het is ongebruikelijk dat een monumentale stenen poort in zijn geheel wordt verplaatst. In 1988 werd de poort gedemonteerd en herbouwd aan de Vrouwesteeg om deze te behouden voor het Goudse stadsbeeld.
- Turf als winterhulp: De jaarlijkse gift van tien tonnen turf per bewoonster was in de achttiende en negentiende eeuw een noodzakelijke vorm van winterhulp, aangezien open haarden de enige bron van warmte waren in de kleine woningen.
