Boshuisen Gasthuis
Adres: Jacobijnerkerkhof 7, 8911 EN Leeuwarden
Beschrijving
Verscholen in het historische hart van Leeuwarden, direct tegenover de imposante Grote of Jacobijnerkerk, ligt het Boshuisen Gasthuis. Dit hofje is een oase van rust en een prachtig voorbeeld van 17e-eeuwse liefdadigheid en architectuur. Zodra je door het bescheiden poortgebouw stapt, verlaat je de drukte van de stad en betreed je een serene, rechthoekige binnentuin. Het hofje bestaat uit een reeks aaneengeschakelde woningen die in een U-vorm rond de tuin zijn gebouwd, wat een gevoel van beslotenheid en gemeenschap creëert. De sfeer is er een van ingetogen eenvoud en historische continuïteit. Het is geen openluchtmuseum, maar een levend monument; de huisjes worden nog steeds bewoond, wat het karakter en de authenticiteit van de plek versterkt. Voor de bezoeker is het een unieke kans om een glimp op te vangen van een woonvorm die al meer dan 350 jaar standhoudt en nog steeds haar oorspronkelijke sociale functie vervult in de Leeuwarder samenleving.
Geschiedenis
Het Boshuisen Gasthuis werd gesticht in 1652, zoals duidelijk vermeld op de gevelsteen boven de ingang. De oprichting was een initiatief van Anna van Eysinga, een vrome en vermogende dame uit de Friese adel. Het hofje is vernoemd naar haar eerste echtgenoot, Schelto van Boshuysen. Na zijn overlijden hertrouwde Anna met Julius van Eysinga. In haar testament bepaalde Anna dat een aanzienlijk deel van haar nalatenschap besteed moest worden aan de stichting van een "gasthuis" voor de huisvesting van behoeftige alleenstaande vrouwen en weduwen van protestantse huize.
Na haar overlijden in 1651 was het haar echtgenoot, Julius van Eysinga, die haar laatste wens met toewijding uitvoerde. Hij kocht de grond aan het Jacobijnerkerkhof en gaf opdracht tot de bouw van het gasthuis. Oorspronkelijk bood het complex onderdak aan zes vrouwen. Later, dankzij verdere legaten en een solide financieel beheer, kon het aantal bewoners worden uitgebreid naar twaalf. Het bestuur van het gasthuis was, zoals gebruikelijk in die tijd, in handen van vier regenten. Deze traditie van bestuur door een college van regenten wordt tot op de dag van vandaag voortgezet, waardoor het Boshuisen Gasthuis al eeuwenlang onafgebroken functioneert volgens de principes van de stichteres.
Architectuur
De architectuur van het Boshuisen Gasthuis is kenmerkend voor de 17e eeuw: sober, functioneel en degelijk, zonder overdadige versieringen. Het complex wordt betreden via een eenvoudig poortgebouw met een zadeldak. De blikvanger van de poort is de prachtig bewaard gebleven gevelsteen. Deze steen toont de alliantiewapens van de families Boshuysen en Van Eysinga, verenigd onder een kroon. Daaronder staat de inscriptie: "Stigtersse Douariere S. van Boshuisen. Geboren A. van Eysinga. Anno 1652."
De woningen zelf zijn opgetrokken uit rode baksteen en hebben een uniform uiterlijk met karakteristieke ramen en deuren die direct uitkomen op de gemeenschappelijke tuin. De huisjes waren klein maar praktisch, ontworpen om de bewoonsters een veilige en zelfstandige woonplek te bieden. De U-vormige opstelling rond de perfect onderhouden binnentuin is een klassiek kenmerk van Nederlandse hofjes, bedoeld om een beschermde en rustige leefomgeving te scheppen. In een van de vleugels bevindt zich de regentenkamer, de traditionele vergaderruimte van het bestuur. Hoewel deze kamer niet toegankelijk is voor publiek, herbergt zij vaak historische portretten en documenten die de lange geschiedenis van het gasthuis documenteren.
Bezoekersinformatie
Het Boshuisen Gasthuis is een particuliere woongemeenschap, maar de binnentuin is overdag doorgaans opengesteld voor publiek dat de rust en sfeer wil ervaren. Bezoekers wordt met klem verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Dit betekent dat men stil moet zijn, op de paden moet blijven en geen foto's mag maken van de bewoners of door de ramen van de woningen. De toegang tot de binnentuin is gratis. De serene sfeer en de prachtige ligging maken het een perfecte plek voor een moment van rust tijdens een stadswandeling door Leeuwarden.
Leuke Weetjes
- Naamgeving: Hoewel Anna van Eysinga de oprichtster was en haar tweede man, Julius van Eysinga, het hofje liet bouwen, is het vernoemd naar haar eerste, overleden echtgenoot: Schelto van Boshuysen.
- Laatste Rustplaats: De stichters, Anna van Eysinga en Julius van Eysinga, liggen begraven in de Grote of Jacobijnerkerk, aan de overkant van het hofje. Hun grafmonument is daar nog steeds te bezichtigen, waardoor hun nalatenschap en laatste rustplaats fysiek met elkaar verbonden zijn.
- Levend Erfgoed: In tegenstelling tot veel andere monumenten, heeft het Boshuisen Gasthuis nog steeds exact dezelfde functie als bij de stichting in 1652: het bieden van huisvesting. Dit maakt het een zeldzaam voorbeeld van levend erfgoed.
- Friese Adel: De oprichting van het hofje is direct verbonden met de invloedrijke Friese adellijke families Van Eysinga en Boshuysen, die een belangrijke rol speelden in het bestuur en de samenleving van Friesland in de 17e eeuw.
