Beschrijving
Het Ritske Boelema Gasthuis is een modern wooncomplex voor ouderen, prominent gelegen aan de Tweebaksmarkt op de hoek met het Droevendal in de historische binnenstad van Leeuwarden. Hoewel de stichting eeuwenoud is, dateert het huidige gebouw uit 1988. Het complex is ontworpen met het oog op comfort en toegankelijkheid voor de bewoners. Het presenteert zich aan de straatkant met een architectuur die een brug slaat tussen de historische omgeving en moderne woonwensen. De gevels zijn opgetrokken uit baksteen, passend bij het karakter van de Leeuwarder binnenstad. Het gasthuis is gebouwd rondom een rustige en beschutte binnentuin, een modern equivalent van de traditionele hofjes of gasthuizen waar de bewoners in alle rust kunnen verblijven, weg van de drukte van de stad. Dit binnenhof is een essentieel onderdeel van het complex en biedt een sociale en veilige omgeving. De appartementen zijn zelfstandige wooneenheden die de bewoners privacy en onafhankelijkheid bieden, terwijl de gemeenschappelijke ruimtes en de opzet van het complex het gemeenschapsgevoel bevorderen. Ondanks de moderne uitvoering blijft de oorspronkelijke functie – het bieden van huisvesting aan ouderen – onveranderd en staat de zorg voor de bewoners centraal.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Ritske Boelema Gasthuis gaat terug tot de 16e eeuw en is nauw verweven met het religieuze en sociale leven van Leeuwarden. De naamgever, Ritske Boelema, was een broeder van het "Zoete Naam Jezus Gilde". Bij zijn overlijden in 1547 liet hij zijn bezittingen na aan dit gilde met de specifieke opdracht om een gasthuis te stichten voor de huisvesting van arme, bejaarde vrouwen.
Het gasthuis heeft door de eeuwen heen op verschillende locaties in de stad gezeten. De eerste vestiging bevond zich tot 1623 in de Speelmansstraat. Daarna verhuisde het naar de Monnikemuurstraat, waar het tot 1849 gevestigd was. In de 17e eeuw bestond dit gasthuis uit een hoofdgebouw met een middengang, een voor die tijd kenmerkende opzet. In 1840 vond de laatste uitbreiding op deze locatie plaats, waardoor er plek was voor 32 bewoonsters.
Rond het midden van de 19e eeuw voldeed het gebouw aan de Monnikemuurstraat niet meer aan de eisen van de tijd, met name op het gebied van hygiëne. De regenten besloten tot nieuwbouw en verhuisden in 1850 naar een nieuw complex aan de Turfmarkt. Dit gasthuis was ontworpen door architect Frederik Stoett en was traditioneler van opzet, in een carrévorm rondom een binnenplaats (een bleek). Uiteindelijk verhuisde de stichting naar de huidige locatie aan de Tweebaksmarkt, waar in 1988 de meest recente nieuwbouw werd gerealiseerd. De stichting zelf is door de eeuwen heen blijven bestaan en richt zich nog steeds op welzijn en cultuur, met een nadruk op huisvesting voor ouderen.
Architectuur
De architectuur van het huidige Ritske Boelema Gasthuis aan de Tweebaksmarkt is representatief voor de stadsvernieuwing in de late 20e eeuw, waarbij men probeerde nieuwe gebouwen op een respectvolle manier in een historische context te plaatsen. Het complex uit 1988 is functioneel en modern, maar knipoogt naar de traditionele hofjesstructuur. Het meest kenmerkende architectonische element is de omsloten binnentuin, die privacy en rust biedt aan de bewoners.
De gevels aan de straatzijde zijn van baksteen en hebben een schaal en ritme die aansluiten bij de omliggende historische bebouwing. Er is geen sprake van een uitbundige of historiserende stijl; de nadruk ligt op functionaliteit en woonkwaliteit. De geschiedenis van de locatie is architectonisch interessant. Voordat het huidige gasthuis hier werd gebouwd, stond op deze plek het voormalige Paleis van Justitie. Dit imposante gebouw was een belangrijk voorbeeld van het Nederlands neoclassicisme. Dit gerechtsgebouw, dat op zijn beurt het oude Landschaphuis verving, werd gekenmerkt door een streng gelede gevel en een indrukwekkend portiek met Korinthische zuilen. De huidige architectuur staat in sterk contrast met deze neoclassicistische grandeur en weerspiegelt een verschuiving naar een meer menselijke en functionele benadering van bouwen in een historische binnenstad.
Bezoekersinformatie
Adres: Tweebaksmarkt 15, 8911 KW Leeuwarden.
Het Ritske Boelema Gasthuis is een particulier wooncomplex en functioneert als de thuisbasis voor zijn bewoners. Als zodanig is het gebouw zelf niet publiek toegankelijk voor bezichtiging. Toeristen en geïnteresseerden kunnen de buitenkant van het complex vanaf de openbare weg (Tweebaksmarkt en Droevendal) bekijken om een indruk te krijgen van de architectuur en de locatie in de stad. De binnentuin is privé en exclusief bestemd voor de bewoners en hun bezoekers. Het respecteren van de privacy van de bewoners wordt zeer op prijs gesteld. De locatie is echter zeer centraal gelegen en maakt deel uit van vele historische stadswandelingen door Leeuwarden.
Leuke Weetjes
- Een Gilde als Oprichter: Het gasthuis is niet gesticht door een rijke familie of de kerk, maar vindt zijn oorsprong in een religieus gilde: het "Zoete Naam Jezus Gilde". Dit was een veelvoorkomende praktijk in de late middeleeuwen.
- Koninklijke en Juridische Geschiedenis: De huidige locatie van het gasthuis heeft een rijke geschiedenis. Voordat het gasthuis hier kwam, was dit de plek van het Hof van Friesland, het hoogste rechtscollege in de provincie. Na de Franse tijd werd hier een neoclassicistisch Paleis van Justitie gebouwd, wat de plek eeuwenlang het juridische hart van Friesland maakte.
- Van Monniken naar Ouderen: Een van de eerdere locaties van het gasthuis was aan de Monnikemuurstraat. De naam van deze straat verwijst naar de muur van het vroegere Dominicaner klooster, wat de lange en gelaagde geschiedenis van Leeuwarden illustreert.
- Vier Locaties in Vijf Eeuwen: In zijn bijna 500-jarige bestaan is het gasthuis maar liefst drie keer verhuisd, wat uniek is voor een dergelijke oude instelling. Van de Speelmansstraat, via de Monnikemuurstraat en de Turfmarkt, naar de uiteindelijke locatie aan de Tweebaksmarkt.
