Beschrijving
Het Ruitershofje is een historisch hofje gelegen aan de zuidzijde van de Berkelsingel (nummer 38) in de Hanzestad Zutphen. Het complex bevindt zich binnen de bebouwde kom en wordt aan de westzijde begrensd door de Halve Maanstraat en aan de oostzijde door de Melatensteeg. Het hofje bestaat uit een reeks woningen die rond een gemeenschappelijke binnentuin zijn gebouwd, een kenmerkend ontwerp voor Nederlandse hofjes dat rust en een gemeenschapsgevoel moest bevorderen. De woningen waren oorspronkelijk bedoeld voor de huisvesting van armen en behoeftigen. Vandaag de dag is het een oase van rust in de stad, waarbij de architectuur en de sfeer een directe link vormen met het verleden. Het hofje is een officieel Rijksmonument, wat de historische en culturele waarde ervan onderstreept. De ligging aan de singel, onderdeel van de voormalige verdedigingswerken van de stad, geeft het een bijzondere stedenbouwkundige waarde.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Ruitershofje is complex en gaat terug tot de zestiende eeuw. De naam is afkomstig van de oprichters, de vermogende broers Zwene en Hendrick Ruyter. De eerste aanzet werd gegeven in 1512, toen Zwene Ruyter een huis kocht in de Bakkerstraat, dat vermoedelijk direct als armenhuis in gebruik werd genomen. De daadwerkelijke stichting van het hofje vond plaats in 1545-1546. In dat jaar kocht zijn broer, de rijke bierbrouwer Henrick Ruyter, een stuk grond aan de Nieuwstad (destijds de Lookenstraat, later Gasthuisstraat) met het doel hier armenhuisjes te bouwen.
In de jaren die volgden, werd het hofje verder uitgebreid. Een belangrijke fase was de uitbreiding in 1570-1571, in opdracht van Henrick Ruyter en zijn vrouw Geritruit van Helle. Het hofje aan de Nieuwstad groeide uit tot een complex van negentien woningen. Een gevelsteen die ter herinnering aan de voltooiing van deze uitbreiding werd geplaatst, is bewaard gebleven en getuigt van deze belangrijke mijlpaal. Het hofje functioneerde eeuwenlang op deze locatie en bood onderdak aan vele generaties Zutphenaren. Tegen het einde van de negentiende eeuw voldeed het oude complex echter niet meer aan de eisen van de tijd. Daarom werd besloten een volledig nieuw hofje te bouwen op een andere locatie. Dit nieuwe en huidige Ruitershofje werd in 1897-1898 gebouwd aan de Berkelsingel.
Architectuur
Het huidige Ruitershofje aan de Berkelsingel is een prachtig en gaaf bewaard voorbeeld van de neorenaissance-stijl, specifiek de Neo-Hollandse Renaissance. Het werd ontworpen door de toenmalige stadsarchitect van Zutphen, F.H. van Etteger, die van 1878 tot 1911 in functie was en een belangrijke stempel op de stad drukte. De Neo-Hollandse Renaissance was een bouwstijl die teruggrijpt op de architectuur van de Nederlandse Gouden Eeuw.
Kenmerkend voor het ontwerp van Van Etteger zijn diverse elementen die deze stijl definiëren. De gevels zijn opgetrokken uit rode baksteen en verlevendigd met decoratieve elementen. Zo zijn er imitatie-'speklagen' te zien: horizontale banden van rode verblendsteen die het metselwerk doorbreken en de indruk van duurdere natuurstenen lagen wekken. Daarnaast is er gebruikgemaakt van natuursteenblokken voor accenten, bijvoorbeeld rond de ramen en deuren. Een ander prominent kenmerk zijn de trapgevels, die de voorgevel een statig en typisch Hollands aanzien geven. Deze combinatie van materialen en vormen creëert een levendig en historisch verantwoord beeld. De architectuurhistorische waarde van het Ruitershofje is groot, omdat het een zeldzaam en goed bewaard voorbeeld is van een hofje in deze specifieke stijl, ontworpen door een belangrijke lokale architect.
Bezoekersinformatie
Adres: Berkelsingel 38, 7201 BL Zutphen. Let op: dit adres wijkt af van het in de zoekopdracht genoemde Waterstraat 13. Het monumentale en bekende Ruitershofje bevindt zich aan de Berkelsingel.
Het Ruitershofje is een particuliere woongemeenschap. Bezoekers zijn doorgaans welkom om de binnentuin en de buitenzijde van het complex op gepaste wijze te bezichtigen. Het is echter essentieel om de privacy en de rust van de bewoners te allen tijde te respecteren. Loop rustig en maak geen lawaai. De woningen zelf zijn niet toegankelijk voor publiek. Er zijn geen vaste openingstijden bekend. Voor de meest actuele informatie over toegankelijkheid wordt aangeraden contact op te nemen met de VVV Zutphen, gevestigd aan de Houtmarkt 75.
Leuke Weetjes
- Naamgever was bierbrouwer: De belangrijkste stichter van het hofje, Henrick Ruyter, was een rijke en succesvolle bierbrouwer in het zestiende-eeuwse Zutphen.
- Verhuisd hofje: In tegenstelling tot veel andere hofjes in Nederland, staat het Ruitershofje niet meer op zijn oorspronkelijke locatie. Het is in de late negentiende eeuw volledig nieuw gebouwd aan de Berkelsingel.
- Werk van de stadsarchitect: Het huidige complex is ontworpen door F.H. van Etteger, die als stadsarchitect van Zutphen verantwoordelijk was voor veel meer gebouwen en stedenbouwkundige projecten in de stad rond 1900.
- Oude gevelsteen: Een historische gevelsteen uit 1571, die de uitbreiding van het oorspronkelijke hofje aan de Nieuwstad markeerde, is bewaard gebleven en herinnert aan de lange geschiedenis.
