Sareptahofje
Adres: Isendoornstraat 17, 7201 NJ Zutphen
Beschrijving
Het Sareptahofje, gelegen aan de Isendoornstraat aan de rand van de historische binnenstad van Zutphen, is een oase van rust. Vandaag de dag wordt het hofje bewoond door de woonvereniging 'De Hof van Heden', een van de kleinste woonverenigingen van Nederland. Het complex bestaat uit zeven woningen die zich groeperen rond een ruime en sfeervolle gemeenschappelijke binnentuin. Zes van deze woningen zijn gesitueerd op de begane grond en primair bestemd voor alleenwonenden. Deze huizen beschikken elk over een kleine, eigen tuin die grenst aan de gemeenschappelijke hof. De zevende woning is een dubbele bovenwoning, prominent gelegen boven de toegangspoort van het hofje. Deze unieke poortwoning biedt een fraai uitzicht en markeert de entree naar de serene binnenplaats. Het hofje is een typisch voorbeeld van beschut wonen, waarbij de architectuur een gevoel van gemeenschap en geborgenheid creëert, afgeschermd van de stedelijke drukte. De bewoners beheren het hofje zelf, wat bijdraagt aan de hechte en betrokken sfeer.
Geschiedenis
De oprichting van het Sareptahofje is onlosmakelijk verbonden met de sociaal bewogen en diepgelovige Elisabeth Hendrina Bax (1831-1917), een dochter van een predikant uit Zutphen. Geïnspireerd door het Bijbelverhaal over de vrijgevige en arme weduwe van Sarepta (1 Koningen 17), besloot zij haar vermogen in te zetten voor de minderbedeelden. In de jaren '90 van de 19e eeuw kocht zij een stuk grond aan de toenmalige Pastoorswal (nu Isendoornstraat) om daar woningen te stichten voor hulpbehoevende weduwen van onbesproken gedrag en van hervormde huize.
Op 21 november 1895 werd het Sarepta Hofje officieel geopend. Het bood gratis huisvesting aan acht weduwen. Het statige ontwerp was voor die tijd opmerkelijk; veel Zutphenaren vonden het gebouw te groot en te luxueus voor zijn charitatieve doel. Elisabeth Bax verdedigde haar keuze echter met de woorden: "ik heb een ruime gift ontvangen en de weduwen zullen een ruime woning hebben".
Na haar overlijden in 1917 liet ze het hofje na aan de Diaconie der Nederlands Hervormde Gemeente in Zutphen, onder de strikte voorwaarde dat de oorspronkelijke doelstellingen van de stichting behartigd zouden blijven. Tot circa 1990 woonden er voornamelijk weduwen en alleenstaande vrouwen. Veranderingen in de sociale wetgeving zorgden er echter voor dat de oorspronkelijke functie minder relevant werd. Omdat het beheer van woningen niet langer tot de kerntaken van de Diaconie behoorde, werd het hofje in 2005 verkocht aan BOEi. De bewoners verenigden zich in de woonvereniging 'De Hof van Heden', die het hofje van BOEi huurt en het dagelijkse beheer voortzet.
Voor het ontstaan van het Sareptahofje was de erfenis die Elisabeth Bax in 1874 ontving van belang. BOEi beschrijft hoe zij 19.000 gulden kreeg van een weldoener met wie zij had gecorrespondeerd, maar die zij nooit persoonlijk had ontmoet. Het geld was zonder verdere voorwaarden nagelaten. Bax overwoog eerst een christelijke school, maar koos vervolgens voor een tehuis voor weduwen zonder geregeld inkomen. Zij zocht samen met aannemer Reesink en de burgemeester van Zutphen naar een geschikte locatie. De keuze viel op de Pastoorswal, de huidige Isendoornstraat.
In de jaren dertig kreeg het hofje riolering, waterleidingen en elektriciteit. Bij de restauratie en woningverbetering van 2008 werden nieuwe keukens geplaatst en zolders bewoonbaar gemaakt, mede met inzet van de bewoners. De huidige woonvereniging beschrijft een verhuurconstructie waarbij zij het hofje van BOEi huurt en de afzonderlijke woningen aan haar leden verhuurt. Bewoners zijn zowel lid als bestuurslid. Voor besluiten gebruikt de vereniging het consentprincipe: zwaarwegende bezwaren worden besproken totdat een aanvaardbare oplossing is gevonden.
Architectuur
Het Sareptahofje is ontworpen als een statig en robuust gebouw, wat de kritiek uit die tijd verklaart. De architectuur is kenmerkend voor het einde van de 19e eeuw, met een nadruk op degelijkheid en een verzorgde, symmetrische opzet. Het complex is U-vormig gebouwd rondom de centrale binnentuin. De gevels zijn opgetrokken uit rode baksteen, wat een warm en klassiek uiterlijk geeft. De meest in het oog springende architectonische feature is de poortwoning. Deze bevindt zich in het midden van het hoofdgebouw en fungeert als een statige entree. De poort verleent niet alleen toegang tot de binnenplaats, maar creëert ook een duidelijke scheiding tussen de openbare straat en de private, rustige sfeer van de hof. De woningen zijn eenvoudig maar functioneel van opzet, ontworpen om de bewoonsters comfort en zelfstandigheid te bieden. De harmonieuze opzet, de centrale tuin en de afsluiting van de buitenwereld maken het een klassiek voorbeeld van een hofjesconstructie, bedoeld om een veilige en sociale leefomgeving te scheppen.
Bezoekersinformatie
Het Sareptahofje is gelegen op Isendoornstraat 17, 7201 NJ Zutphen. Het is belangrijk om te weten dat het hofje een particuliere woongelegenheid is en geen openbaar park of museum. De bewoners stellen hun rust en privacy zeer op prijs. Hoewel de binnentuin en de woningen van buitenaf een schilderachtige indruk geven, is de hof niet vrij toegankelijk voor toeristen. Bezoekers wordt vriendelijk doch dringend verzocht de privacy van de bewoners te respecteren en het hofje niet te betreden. Men kan de sfeer van het hofje proeven door een blik te werpen door de toegangspoort aan de Isendoornstraat.
Leuke Weetjes
- Naamgeving: De naam 'Sarepta' is direct afkomstig uit het Bijbelverhaal waarin de profeet Elia in de stad Sarepta wordt geholpen door een arme weduwe die haar laatste beetje meel en olie met hem deelt, waarna God ervoor zorgt dat haar voorraden wonderbaarlijk niet opraken.
- Oprichtster als bewoonster: Op latere leeftijd, toen ze bijna blind was geworden, verhuisde oprichtster Elisabeth Bax na een val zelf naar een benedenwoning in haar eigen hofje. Ze werd daar tot haar dood in 1917 verzorgd door een van de weduwen.
- Strenge criteria: De oorspronkelijke bewoonsters werden zorgvuldig geselecteerd. Ze moesten niet alleen weduwe en van Hervormde komaf zijn, maar ook "van onbesproken gedrag", een veelvoorkomende eis in die tijd voor dergelijke liefdadigheidsinstellingen.
- Moderne woongemeenschap: Het hofje is nu de thuisbasis van woonvereniging 'De Hof van Heden', waarbij de bewoners gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het beheer. Dit zet de traditie van gemeenschappelijk wonen op een moderne manier voort.
