Beschrijving
Het hofje van de Stichting Wijnhuisfonds, gelegen aan de Zaadmarkt 103 in het historische hart van Zutphen, is een markant pand dat de functie van beschut wonen voor ouderen combineert met een rijke historie. Het gebouw, dat beheerd wordt door het Wijnhuisfonds, een stichting toegewijd aan het behoud van monumentaal erfgoed in de stad, dient als een klassiek Nederlands hofje. Hoewel de term 'hofje' vaak een binnenplaats omringd door kleine woningen suggereert, manifesteert dit pand zich als een statig gebouw aan de straatzijde, waarachter de wooneenheden schuilgaan. De locatie aan de Zaadmarkt, een van de belangrijkste en meest historische straten van Zutphen, plaatst het hofje midden in het stedelijk leven, terwijl het toch een sfeer van rust en gemeenschap voor zijn bewoners behoudt. Het gebouw zelf is drie vensterassen breed en bestaat uit een kelder, een begane grond en meerdere verdiepingen. De architectonische details van de gevel verraden direct de functie van het gebouw als woonoord voor senioren, een uniek kenmerk dat het onderscheidt van andere panden in de straat.
Geschiedenis
De geschiedenis van het pand aan de Zaadmarkt 103 is nauw verbonden met de Stichting Wijnhuisfonds, die in 1927 werd opgericht. Hiermee is het een van de oudste particuliere organisaties voor monumentenzorg in Nederland. Het fonds heeft als doel het historische en monumentale karakter van Zutphen te bewaren en te versterken door panden met een cultuurhistorische waarde aan te kopen, te restaureren en te onderhouden. Het hofje aan de Zaadmarkt is een van de vele panden in hun portefeuille die dit doel dient.
Het gebouw zelf heeft door de jaren heen diverse aanpassingen ondergaan. De meest significante verbouwing vond plaats aan het einde van de 19e eeuw. In 1897 werd het hoofdgebouw grondig verbouwd naar een ontwerp van de architect W.H. van der Veen, die het pand zijn huidige neorenaissancistische uiterlijk gaf. Eerdere bronnen noemen ook een verbouwing in 1889. In 1922 vonden er nogmaals aanpassingen plaats, ditmaal specifiek aan de achterzijde van het complex. Deze verbouwingen waren gericht op het moderniseren van de woningen en het geschikt maken voor de huisvesting van ouderen, een functie die het tot op de dag van vandaag vervult. De stichting zorgt ervoor dat het pand niet alleen een monument is, maar ook een levend onderdeel van de stad blijft.
Architectuur
De architectuur van Zaadmarkt 103 is een fraai voorbeeld van de neorenaissance, een stijl die populair was aan het einde van de 19e eeuw en teruggrijpt op de vormentaal van de Hollandse renaissance uit de Gouden Eeuw. Kenmerkend voor deze stijl zijn de trapgevels, het gebruik van rode baksteen afgewisseld met natuurstenen elementen (speklagen), en decoratieve metselverbanden. Architect W.H. van der Veen heeft deze elementen meesterlijk toegepast.
Een van de meest opvallende en betekenisvolle details in de gevel zijn de gebeeldhouwde afbeeldingen van hoofden van bejaarde mannen en vrouwen. Deze 'koppen' zijn niet louter decoratief; ze dienen als een visuele verwijzing naar de bestemming van het gebouw als hofje voor ouderen. Dit wordt ook wel 'programmatische architectuur' genoemd, waarbij de functie van een gebouw direct afleesbaar is aan het exterieur. De gevel is symmetrisch opgebouwd en is drie vensterassen breed. De kruiskozijnen en het gedetailleerde metselwerk boven de ramen versterken het historische karakter en de statige uitstraling van het pand.
Bezoekersinformatie
Het hofje aan de Zaadmarkt 103 is een particuliere woonvoorziening. Geïnteresseerden en toeristen dienen er rekening mee te houden dat het gebouw en de eventuele binnenplaats niet vrij toegankelijk zijn voor het publiek. De privacy van de bewoners wordt zeer op prijs gesteld. Het is echter absoluut de moeite waard om de indrukwekkende voorgevel vanaf de straat te bewonderen en de bijzondere details, zoals de gebeeldhouwde hoofden, van dichtbij te bekijken.
Voor wie meer wil zien van het werk van de Stichting Wijnhuisfonds, zijn er andere mogelijkheden. Tijdens de jaarlijkse Open Monumentendag in september stelt de stichting vaak een selectie van haar monumenten open voor het publiek. Dit biedt een unieke kans om panden te bezichtigen die normaal gesproken gesloten blijven. Raadpleeg het lokale programma van Open Monumentendag Zutphen om te zien welke panden van het Wijnhuisfonds deelnemen.
Leuke Weetjes
- Sprekende Gevel: De hoofden van de ouderen in de gevel zijn een zeldzaam en charmant voorbeeld van architectuur die haar eigen verhaal vertelt, lang voordat men de voordeur bereikt.
- Oudste Monumentenredder: De Stichting Wijnhuisfonds, de eigenaar van het hofje, is met haar oprichting in 1927 een van de allereerste particuliere stichtingen voor monumentenbehoud in heel Nederland.
- Historische Grond: De naam 'Zaadmarkt' herinnert aan de tijd dat op deze locatie een levendige markt voor zaden en granen werd gehouden, wat de straat een belangrijk commercieel centrum maakte.
- Architect van de Stad: Architect W.H. van der Veen, de ontwerper van de verbouwing in 1897, was een invloedrijk figuur in Zutphen en heeft meerdere beeldbepalende gebouwen in de stad ontworpen.
