Fundatie Maria van Pallas
Adres: Agnietenstraat, 3512 LR Utrecht
#### Beschrijving
De Fundatie Maria van Pallas, ook wel bekend als de Kameren Maria van Pallas, is een historisch hofje gelegen aan de Agnietenstraat in het hart van Utrecht. Het complex bestaat uit een rij van twaalf geschakelde woningen, de zogeheten ‘kameren’, en een apart refectiehuis (eetzaal) waarvan de ingang zich op de hoek van de Nieuwegracht bevindt. Dit hofje werd gesticht als een liefdadigheidsinstelling om gratis huisvesting te bieden aan de armen van de stad. De sfeervolle, aaneengesloten huisjes met hun karakteristieke gevels vormen een oase van rust en een tastbare herinnering aan de sociale zorg in de 17e eeuw. Het complex is niet alleen een woonplek, maar ook een belangrijk Utrechts monument dat de geschiedenis van de stad en haar filantropische tradities weerspiegelt. Boven elke voordeur van de kameren zijn de familiewapens van stichteres Maria van Pallas en haar echtgenoot te zien, samen met het jaartal van de stichting: 1651.
#### Geschiedenis
De geschiedenis van dit hofje begint bij Maria van Pallas (1587-1664), een telg uit een welgestelde Utrechtse patriciërsfamilie. Na het overlijden van haar echtgenoot, Hendrick van Schroyesteijn, en al haar kinderen, bleef zij zonder directe erfgenamen achter. Om te voorkomen dat haar aanzienlijke familiekapitaal na haar dood aan de gemeenschap zou vervallen, besloot ze haar vermogen te bestemmen voor de armenzorg. In 1651 kocht ze een stuk grond van het voormalige Agnietenklooster aan de Agnietenstraat. Hier gaf ze opdracht voor de bouw van twaalf vrijwoningen en een refectiehuis. De stichting, de "Fundatie Maria van Pallas", werd officieel opgericht om het beheer van de woningen en de ondersteuning van de bewoners te waarborgen. De bewoners, vaak arme, alleenstaande vrouwen of weduwen, kregen niet alleen gratis onderdak, maar ontvingen ook zogeheten ‘preuven’: periodieke uitkeringen in de vorm van voedsel, turf voor de kachel en andere levensbenodigdheden. De fundatie zorgde zelfs voor de kosten van ziekte en begrafenis. Het beheer van de stichting werd na haar dood voortgezet, en de fundatie bouwde later nog meer woningen in andere straten in Utrecht, zoals de Pallasstraat. Sinds 1979 is het complex in de Agnietenstraat in bezit van het Utrechts Monumentenfonds, dat zorg draagt voor het behoud.
#### Architectuur
De architectuur van de Kameren Maria van Pallas is een sober en functioneel voorbeeld van de 17e-eeuwse volkswoningbouw. Het complex bestaat uit een lange, aaneengesloten rij van twaalf kleine woningen. Elk huisje was oorspronkelijk een eenkamerwoning, wat voor die tijd relatief ruim was voor de doelgroep. De woningen hebben twee verdiepingen. De gevels zijn eenvoudig en opgetrokken uit baksteen, wat kenmerkend is voor de Nederlandse architectuur uit die periode. Een opvallend en decoratief element zijn de gevelstenen boven elke deur. Hierop zijn de familiewapens van Maria van Pallas en haar man, Hendrick van Schroyesteijn, afgebeeld, geflankeerd door het jaartal 1651. Dit detail benadrukt de persoonlijke en filantropische aard van de stichting. Het refectiehuis, gelegen op de hoek met de Nieuwegracht, is iets groter en heeft een meer representatieve uitstraling. Boven de ingang van dit gebouw is een grotere gevelsteen ingemetseld met een gedicht dat de vrome en liefdadige intenties van de stichteres eert. De architectuur als geheel straalt eenheid en bescheidenheid uit, passend bij de functie van het hofje.
#### Bezoekersinformatie
De Kameren Maria van Pallas bevinden zich aan de openbare weg in de Agnietenstraat en zijn daardoor van buitenaf vrij te bezichtigen. De gevels, de wapenschilden en de algemene sfeer van het hofje kunnen het beste worden ervaren door een wandeling door de straat. Omdat de woningen particulier bewoond worden, is het complex zelf niet toegankelijk voor publiek. Bezoekers wordt gevraagd de privacy van de bewoners te respecteren en het hofje niet te betreden. De locatie in het Museumkwartier van Utrecht maakt het een gemakkelijke en interessante stop tijdens een historische stadswandeling. Het hofje ligt op loopafstand van andere bezienswaardigheden zoals het Centraal Museum en het Nijntje Museum. Er worden geen rondleidingen gegeven in het hofje zelf, maar gidsen van stadswandelingen besteden vaak aandacht aan dit bijzondere stukje Utrechtse geschiedenis.
#### Leuke Weetjes
- Dichterlijke Gevelsteen: De gevelsteen boven de ingang van het refectiehuis aan de Nieuwegracht bevat een gedicht: ‘Maria van Pallaes door liefde Goodts gedreven / Heeft doen sy weduw’ was van d’Heere Schroyesteyn / Dees Cameren gesticht eenich onderhout gegeven / Niet achtend swerels gonst maer Plaets in chemels Pleyn’. Dit betekent vrij vertaald dat zij de huisjes stichtte uit goddelijke liefde, niet voor wereldse roem, maar voor een plek in de hemel.
- Voortlevende Stichting: Hoewel het beheer van dit specifieke hofje is overgedragen, heeft de Fundatie Maria van Pallas door de eeuwen heen haar werk voortgezet en op andere locaties in Utrecht woningen voor minderbedeelden gebouwd en beheerd.
- Naamgeving: De straatnaam ‘Agnietenstraat’ verwijst naar het middeleeuwse Sint-Agnietenklooster dat hier ooit stond. Maria van Pallas kocht de grond direct van dit klooster om haar hofje te kunnen bouwen.
