Wulpstraat 28-60, 3582 BJ Utrecht
Hofje Wulpstraat (Stichting van Bavo)
Verborgen in de Utrechtse wijk Oudwijk, op een steenworp afstand van het Wilhelminapark, ligt een van de meest bijzondere en architectonisch unieke hofjes van Nederland: het Hofje aan de Wulpstraat. Officieel bekend als de 'Stichting van Bavo', is dit hofje geen middeleeuwse stichting, maar een relatief jong complex dat direct opvalt door zijn uitbundige en sierlijke bouwstijl. Het is een oase van rust en schoonheid, een perfect voorbeeld van hoe liefdadigheid en kunst aan het begin van de 20e eeuw hand in hand konden gaan. Voor de bezoeker die verder kijkt dan de Domtoren en de grachten, biedt dit hofje een verrassende en esthetische ervaring.
Beschrijving
Het hofje presenteert zich aan de straatkant met een prachtig en rijk gedecoreerd smeedijzeren hek, geflankeerd door twee robuuste bakstenen hekpijlers. Boven het hekwerk prijkt in sierlijke letters de naam "Stichting van Bavo" en het stichtingsjaar "ANNO 1904". Eenmaal door het hek kijkt men uit over een serene, U-vormige binnentuin die met zorg wordt onderhouden. De tuin is het groene hart van het complex en wordt omringd door zestien woningen. Aan het hoofd van de tuin staat een groter, centraal gebouw, het voormalige stichtingsgebouw, dat ooit diende als kapel en gemeenschapsruimte. De sfeer is er een van verstilde elegantie. De woningen, de tuin en de architectonische details vormen samen een harmonieus en fotogeniek geheel, dat aanvoelt als een stap terug in de tijd naar de belle époque.
Geschiedenis
Het Hofje Wulpstraat werd gesticht dankzij een legaat van Jonkheer Paulus Jan Bosch van Drakestein van den Bavoort, een welgestelde katholieke edelman. In zijn testament had hij bepaald dat een deel van zijn vermogen moest worden gebruikt voor de oprichting van een hofje. Zijn wens was om huisvesting te bieden aan "Rooms-Katholieke minvermogende oude lieden van onbesproken gedrag". Dit was een veelvoorkomende vorm van liefdadigheid in die tijd, maar de uitvoering was allesbehalve standaard. De bouw vond plaats in 1904-1905 onder leiding van de Utrechtse architect P.J. Houtzagers. Hij kreeg de opdracht om een modern en comfortabel complex te ontwerpen, wat resulteerde in dit unieke project. Het hofje is sinds zijn oprichting vrijwel onafgebroken bewoond en fungeert nog steeds als sociale woonvoorziening, hoewel de strikt katholieke eis is komen te vervallen. Vanwege de hoge cultuurhistorische en architectonische waarde is het complex aangewezen als Rijksmonument.
Architectuur
Wat het Hofje Wulpstraat zo uitzonderlijk maakt, is de bouwstijl. In tegenstelling tot de sobere, traditionele architectuur van de meeste Nederlandse hofjes, is dit complex volledig opgetrokken in de stijl van de Jugendstil, de Nederlandse variant van de Art Nouveau. Deze keuze was opmerkelijk voor een liefdadigheidsinstelling en getuigt van een moderne visie. Kenmerkend zijn de vloeiende, organische lijnen, de asymmetrie en het gebruik van decoratieve elementen geïnspireerd op de natuur.
De architect P.J. Houtzagers paste dit toe met veel oog voor detail:
- Materiaalgebruik: De gevels zijn opgetrokken uit gele en groen geglazuurde bakstenen (verblendsteen), die zorgen voor een levendig en kleurrijk aanzien.
- Smeedijzer: Het toegangshek en de details aan de balkons en ramen zijn schoolvoorbeelden van Jugendstil smeedwerk, met de karakteristieke 'zweepslagmotieven' (curvilineaire lijnen).
- Tegeltableaus: Boven de deuren en op de gevels zijn prachtige tegeltableaus aangebracht met gestileerde bloem- en plantmotieven, uitgevoerd in zachte pasteltinten.
- Vormgeving: De daken, raamkozijnen en deuren hebben afgeronde en onverwachte vormen. Er is veel variatie in de gevels van de individuele woningen, wat het geheel speels en dynamisch maakt, zonder de eenheid te verliezen.
Het centrale stichtingsgebouw is het meest uitbundig gedecoreerd en fungeert als het architectonische hoogtepunt van het complex.
Bezoekersinformatie
- Adres: Wulpstraat 28-60, 3582 BJ Utrecht.
- Toegankelijkheid: Het hofje is een particulier woonterrein. De binnentuin is in principe niet vrij toegankelijk voor het publiek om de rust en privacy van de bewoners te garanderen.
- Bezichtiging: Het is mogelijk om het hofje goed te bekijken vanaf de straat, door het prachtige toegangshek. Dit geeft al een uitstekende indruk van de architectuur en de sfeer van de binnentuin.
- Respect: Bezoekers wordt dringend verzocht de privacy van de bewoners te respecteren, niet het terrein te betreden zonder toestemming en geen overlast te veroorzaken. Fotograferen vanaf de openbare weg is uiteraard toegestaan.
Leuke Weetjes
- Een stijlbreuk: De uitbundige Jugendstil-architectuur staat in schril contrast met het vrome en sobere doel van een hofje voor 'minvermogenden'. Dit maakt het een van de meest atypische hofjes in Nederland.
- Wapen van de stichter: Op de gevel van het hoofdgebouw is het familiewapen van de stichter, Bosch van Drakestein van den Bavoort, aangebracht als een blijvende herinnering aan zijn gulle gift.
- Utrechtse architect: Architect P.J. Houtzagers (1857-1944) was een productieve architect in Utrecht en ontwierp vele andere gebouwen in en rond de stad, vaak in neostijlen of Jugendstil. Dit hofje wordt echter beschouwd als een van zijn meesterwerken.
- Verborgen parel: Omdat het hofje buiten het drukke, middeleeuwse stadscentrum ligt, wordt het vaak overgeslagen door toeristen. Voor wie de moeite neemt, is het een ware ontdekking en een prachtig 'geheim' van Utrecht.
