Huis van Zessen
Het Huis van Zessen, gelegen aan de Schoutenstraat 2 in het historische hart van Alkmaar, is een van de meest bijzondere monumenten van de stad. Als het oudste nog bestaande hofjesgebouw van Alkmaar draagt het pand een rijke geschiedenis met zich mee die teruggaat tot het begin van de zestiende eeuw. Oorspronkelijk gesticht als een liefdadigheidsinstelling voor de opvang van behoeftige oudere mannen, vormt het gebouw tegenwoordig een markant herkenningsteken in het stadsbeeld en trekt het de aandacht van zowel architectuurliefhebbers als cultuurtoeristen.
Beschrijving
Het Huis van Zessen is een historisch pand dat zich bevindt op de hoek van de Schoutenstraat, vlak bij het stadhuis van Alkmaar. In tegenstelling tot veel traditionele Nederlandse hofjes, die vaak rondom een besloten binnentuin zijn gebouwd met kleine huisjes, heeft het Huis van Zessen het uiterlijk van een statig, langgerekt herenhuis met een achtertuin. Het gebouw is zes traveeën breed en telt twee verdiepingen onder een hoog dak. Vandaag de dag is het monumentale pand na een grondige herbestemming in 2016 opgedeeld in compacte, moderne stadswoningen, waarbij het historische karakter zorgvuldig is bewaard. De buitenzijde van het pand, met zijn kenmerkende witgepleisterde gevel, herinnert nog altijd aan de eeuwenlange functie als opvangtehuis en vormt een belangrijk onderdeel van het beschermde stadsgezicht van Alkmaar.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Huis van Zessen begint in het jaar 1511 met het overlijden van Dirk Symonsz. van Boschhuysen. Deze vermogende Alkmaarder, telg uit een invloedrijke familie waarvan zijn vader Claes Corf jarenlang burgemeester was, bepaalde in zijn testament dat zijn erfenis gebruikt moest worden voor de stichting van een 'provenhuis'. Dit tehuis moest onderdak bieden aan zes arme, oude rooms-katholieke mannen. In het najaar van 1513 werd het gebouw aan de westzijde van de Schoutenstraat in gebruik genomen door de eerste bewoners, die doorgaans werden gekozen uit de eigen kring of het personeel van de familie van de stichter.
Het Huis van Zessen werd bestuurd door een 'patroon', een directe erfgenaam van de stichter, in plaats van een traditioneel college van regenten. Het dagelijks beheer was in handen van een rentmeester en een binnenmoeder, die in het pand woonde en zorg droeg voor het huishouden en de bewoners. Volgens een historische beschrijving uit 1711 bevonden zich op de twee verdiepingen acht afgetimmerde kamertjes met elk een eigen bedstede. De bewoners leefden volgens een strikt reglement dat al in 1511 was opgesteld; dit is het oudste bewaard gebleven hofjesreglement van Alkmaar.
In de negentiende eeuw veranderde de doelgroep licht: de bewoners waren toen niet meer de allerarmsten, aangezien zij maandelijks een bedrag van tien gulden aan kostgeld moesten betalen. Het provenhuis bleef tot in de jaren zeventig van de twintigste eeuw in gebruik. Omdat het gebouw niet meer voldeed aan de eisen van de moderne ouderenzorg, werd de opvang stopgezet. Tussen 1975 en 1997 werd het pand bewoond door drie paters dominicanen, waarna het in handen kwam van de gemeente Alkmaar en tijdelijk dienstdeed als vergaderruimte voor de raadsfracties. De stichting 'Het Huis van Zessen', opgericht in 1980 om de bezittingen te beheren, zet zich nog altijd in voor de zorg in Alkmaar conform de oorspronkelijke doelstellingen.
Architectuur
Hoewel het Huis van Zessen in de kern nog laatmiddeleeuwse elementen bevat, zoals de zijgevels en de constructie van de voorgevel, is het huidige uiterlijk grotendeels het resultaat van latere verbouwingen in de negentiende en twintigste eeuw.
De monumentale voorgevel is een zes traveeën breed pand met een in blokken gepleisterde lijstgevel uit de negentiende eeuw. De vensters weerspiegelen deze periode: op de begane grond bevinden zich achtruitsschuifvensters met een middenstijl, terwijl de eerste verdieping is voorzien van negenruitsschuifvensters. De entree bestaat uit een klassieke voordeur met een bovenlicht.
Binnenin herbergt het pand enkele schitterende neorenaissancistische ruimtes. De grote zaal werd in 1910 in deze stijl verbouwd en de regentenkamer volgde in 1922. Tijdens de restauratie en herbestemming in 2016 zijn deze monumentale interieurs, inclusief de historische houten balkenplafonds op de zolder en de gerestaureerde trappartijen, volledig intact gelaten. De in verval geraakte achtertuin is destijds heringericht tot een sfeervolle buitenruimte voor de bewoners.
Bezoekersinformatie
Het Huis van Zessen bevindt zich op het adres Schoutenstraat 2, 1811 HD in Alkmaar. Vanwege de herbestemming tot particuliere stadswoningen in 2016 is het interieur van het pand, inclusief de monumentale regentenkamer en de binnentuin, niet openbaar toegankelijk voor toeristen. Het gebouw kan echter uitstekend vanaf de openbare weg worden bewonderd. Door de centrale ligging in de historische binnenstad van Alkmaar, op een steenworp afstand van het stadhuis aan de Langestraat en de historische grachten, is het Huis van Zessen gemakkelijk op te nemen in een stadswandeling langs de vele Alkmaarse monumenten en hofjes.
Leuke Weetjes
- Oudste van de stad: Het Huis van Zessen is officieel het oudste nog bestaande hofjesgebouw in Alkmaar. De geschiedenis start in 1511, wat het ouder maakt dan andere bekende Alkmaarse hofjes zoals het Wildemanshofje of het Huis van Achten.
- Naamgeving: De naam 'Huis van Zessen' verwijst rechtstreeks naar de oorspronkelijke capaciteit van de instelling; het was specifiek bedoeld voor de huisvesting van exact zes mannen.
- Religieuze aanleiding: Omdat het Huis van Zessen uitsluitend bestemd was voor rooms-katholieke mannen, besloot Johan van Nordingen de Jonge in 1656 het nabijgelegen 'Huis van Achten' te stichten. Dit deed hij specifiek voor protestantse mannen, omdat zij nergens anders in de stad terechtkonden.
- Uniek reglement: Het huisreglement uit 1511 is het oudste bewaard gebleven document in zijn soort in Alkmaar. Het biedt historici een zeldzaam gedetailleerd inzicht in het dagelijks leven en de morele plichten van de bewoners in de zestiende eeuw.
