Steijnstraathofje (Tweede Paling & Van Foreesthofje)
Adres: Steijnstraat 14, 1814 DC Alkmaar
#### Introductie
In het Emmakwartier in Alkmaar, ligt het Steijnstraathofje. Officieel staat het bekend als het Tweede Paling & Van Foreesthofje, een naam die verwijst naar zijn oudere en bekendere voorganger in het centrum van de stad. Dit hofje, gesticht in de 19e eeuw, biedt een oase van rust en een fascinerend inkijkje in de latere geschiedenis van de liefdadigheid in Nederland. Waar veel hofjes dateren uit de Gouden Eeuw, vertegenwoordigt het Steijnstraathofje een jongere generatie, maar met dezelfde nobele doelstelling: het bieden van beschutte en betaalbare huisvesting. Het is een perfect voorbeeld van hoe de traditie van hofjesbouw zich door de eeuwen heen heeft voortgezet.
#### Beschrijving
Bij het betreden van het Steijnstraathofje door de eenvoudige, onopvallende poort aan de Steijnstraat, ontvouwt zich een wereld van serene orde. De sfeer is er een van ingetogen rust, een sterk contrast met de levendigheid van de omliggende buurt. Het hofje is opgebouwd rondom een rechthoekige, perfect onderhouden binnentuin die vroeger dienstdeed als bleekveld. De tuin is het groene hart van het complex, met strakke gazons, bloemperken en een centrale vlaggenmast die de symmetrie van het ontwerp benadrukt.
Rondom deze binnentuin zijn de woningen gerangschikt in een strakke U-vorm. Het complex bestaat uit acht kleine, identieke huisjes die bestemd waren voor alleenstaande vrouwen. De woningen zijn sober en functioneel, met elk een eigen voordeur die direct uitkomt op de gemeenschappelijke tuin. De uniformiteit van de gevels, de ritmische herhaling van deuren en ramen en de nette aanleg van de tuin creëren een harmonieus en vredig geheel. Voor de bewoners biedt de tuin een veilige, sociale buitenruimte, terwijl bezoekers een zeldzaam moment van stilte in de stad kunnen ervaren.
#### Geschiedenis
De geschiedenis van het Steijnstraathofje is onlosmakelijk verbonden met die van het Hofje van Paling en Van Foreest aan de Kanisstraat. Dit eerste hofje werd in 1540 gesticht uit de nalatenschap van het vermogende en kinderloze echtpaar Pieter Claesz. Paling en Josina van Foreest. Door de eeuwen heen werd het kapitaal van deze stichting, dankzij slim beheer door de regenten, steeds groter.
In de 19e eeuw was het vermogen zo aanzienlijk gegroeid dat de regenten besloten een tweede hofje te bouwen om aan de aanhoudende vraag naar huisvesting voor arme, oudere vrouwen te voldoen. In 1860 werd de bouw van dit 'tweede' hofje aan de toenmalige rand van de stad, de huidige Steijnstraat, voltooid. Het werd specifiek bestemd voor de huisvesting van "acht oude vrijsters of weduwen van de hervormde gezindte". Hiermee werd de liefdadige wens van het echtpaar Paling en Van Foreest meer dan drie eeuwen na hun dood opnieuw gerealiseerd. Het hofje functioneert vandaag de dag nog steeds volgens zijn oorspronkelijke doelstelling, beheerd door dezelfde stichting die ook het eerste hofje onder haar hoede heeft.
#### Architectuur
De architectuur van het Steijnstraathofje is kenmerkend voor de tweede helft van de 19e eeuw: sober, functioneel en zonder de rijke ornamentiek van de hofjes uit de Gouden Eeuw. De stijl kan worden omschreven als een versimpelde vorm van neoclassicisme. Het complex is opgetrokken uit rode baksteen met een pannen zadeldak. De symmetrie is het meest opvallende architectonische kenmerk.
De toegangspoort is eenvoudig en functioneel, een gemetselde boog die toegang geeft tot de binnentuin. Boven de poort ontbreekt een uitbundige stichtingssteen zoals bij oudere hofjes; de nadruk ligt hier op de functionaliteit. De woningen zijn eenlaags en hebben een zeer regelmatige gevelindeling met identieke deuren en schuifvensters. Dit weerspiegelt de egalitaire gedachte achter het hofje: alle bewoonsters waren gelijk. Aan de kopse kant van de U-vorm, tegenover de ingang, bevindt zich een iets groter gebouw. Dit was traditioneel de regentenkamer, waar het bestuur van de stichting vergaderde. Het hele ontwerp straalt doelmatigheid en bescheidenheid uit, passend bij de liefdadige functie en de protestantse achtergrond van de stichting.
#### Bezoekersinformatie
- Toegankelijkheid: De binnenplaats van het hofje is doorgaans overdag vrij toegankelijk voor bezoekers die de rust respecteren. De woningen zelf zijn privé en niet te bezoeken.
- Openingstijden: Er zijn geen officiële openingstijden, maar een bezoek tussen 10:00 en 17:00 uur wordt aangeraden. De poort kan 's avonds en op zondagen gesloten zijn.
- Toegangsprijs: De toegang is gratis.
- Belangrijk: Bezoekers worden dringend verzocht de privacy en de rust van de bewoners te respecteren. Loop zachtjes, voer geen luide gesprekken en maak geen foto's van de bewoners. Het is een woonomgeving, geen openluchtmuseum.
#### Leuke Weetjes
- Naamgeving: Hoewel de officiële naam "Tweede Paling & Van Foreesthofje" is, kennen de meeste Alkmaarders het simpelweg als het "Steijnstraathofje", vernoemd naar de straat waarin het ligt.
- Een andere tijd, een andere locatie: In tegenstelling tot de meeste Alkmaarse hofjes die in het oude stadscentrum liggen, werd dit hofje in 1860 gebouwd in wat toen een nieuwe stadsuitbreiding was, wat de groei van Alkmaar in die periode illustreert.
