Claes Claesz. Hofje
Adres: Eerste Egelantiersdwarsstraat 1, 1015 PM Amsterdam
Introductie
Verscholen in de levendige Amsterdamse wijk de Jordaan, achter een onopvallende deur aan de Egelantiersstraat, ligt een van de oudste en meest sfeervolle hofjes van de stad: het Claes Claesz. Hofje, met onder meer het voormalige Anslo’s Hofje. Dit historische complex met oorsprong in de Gouden Eeuw, is een oase van rust en biedt een unieke inkijk in de Amsterdamse geschiedenis van liefdadigheid en gemeenschapszin. Een bezoek aan dit hofje is als een stap terug in de tijd, weg van de drukte van de moderne stad. Het is een perfect voorbeeld van de verborgen schatten die Amsterdam te bieden heeft voor wie verder kijkt dan de bekende grachten.
Beschrijving
Bij binnenkomst door de poort aan de Egelantiersstraat 26-38 ontvouwt zich een intieme, rechthoekige binnenplaats. De sfeer is er een van serene rust. Het hofje bestaat uit kleine, aaneengeschakelde huisjes van twee verdiepingen die rond een prachtig onderhouden gemeenschappelijke tuin zijn gebouwd. De tuin, met zijn gazon, bloemperken en een oude waterpomp in het midden, vormt het hart van de gemeenschap. De gevels van de woningen zijn eenvoudig en uniform, wat bijdraagt aan het harmonieuze en vredige karakter. De huisjes waren oorspronkelijk klein en sober, bedoeld voor één persoon. Vandaag de dag zijn enkele woningen samengevoegd om meer leefruimte te creëren. Het hofje is volledig omsloten door de omliggende gebouwen, waardoor het straatgeluid van de Jordaan volledig wegvalt en een gevoel van afzondering en privacy wordt gecreëerd.
Geschiedenis
Het huidige Claes Claesz. Hofje omvat onder meer het voormalige Anslo’s Hofje, met bewoning vanaf 1615/1616, en het voormalige Zwaardvegershofje. De Stichting Claes Claesz. Hofje werd opgericht in 1965 en het complex heeft vier binnenplaatsen. De stichter, Claes Claesz. Anslo (1555-1632), was een welgestelde lakenkoopman en een vooraanstaand diaken van de Doopsgezinde (Mennonitische) gemeente in Amsterdam. Uit liefdadigheid en religieuze overtuiging besloot hij een deel van zijn vermogen te gebruiken om huisvesting te bieden aan behoeftige, oudere weduwen van zijn geloofsgemeenschap. Doopsgezinden stonden bekend om hun sterke gemeenschapsgevoel en het zorgen voor hun eigen armen en ouderen.
Oorspronkelijk bestond het hofje uit zes kleine woningen. In de loop der eeuwen werd het hofje uitgebreid en onderhouden door de regenten van de Doopsgezinde gemeente. In de 20e eeuw raakte het hofje, zoals veel andere hofjes in de stad, in verval. Er waren zelfs plannen voor sloop in de jaren '50. Restauratie en herbouw van het complex vonden plaats in 1968–1973. De woningen werden gemoderniseerd en aangepast aan de eisen van de tijd, terwijl het historische karakter aan de buitenzijde zorgvuldig werd bewaard. Tegenwoordig wordt het hofje beheerd door Stichting Diogenes en wonen er nog steeds mensen, al is het niet meer exclusief voor Doopsgezinde weduwen.
Bij het herstel van het Claes Claesz. Hofje werden niet alle gebouwen op dezelfde manier behandeld. Het Hofjesberaad beschrijft elf gerestaureerde panden en negen herbouwde panden, naast een nieuw inpandig huisje en een constructief hersteld pand. Bij de herbouw werden archiefgegevens en oude materialen van elders gebruikt. Een van de herbouwde huizen kreeg een gebeeldhouwde geveltop van een huis dat omstreeks 1910 op de Zeedijk was gesloopt. De oude fragmenten waren via een sloper in Oudewater bij een handel in oude materialen in Zierikzee terechtgekomen.
Ook de gevelstenen documenteren verschillende perioden. Het huis met “de schrijvende hand” speelde een rol in het begin van de reddingsoperatie. Voor de hoek van de Eerste Egelantiersdwarsstraat en de Tuinstraat maakte Hans ’t Mannetje een nieuwe steen met een zeventiende-eeuwse orgelspeler en de tekst “Claes Claesz Hofje 1971”. De binnenbouw van het voormalige Anslo’s Hofje begon in 1968; in 1969 werd de eerste sleutel uitgereikt. Herbouw en renovatie van de overige panden liepen door tot 1973.
Architectuur
De architectuur van het Claes Claesz. Hofje is kenmerkend voor de sobere en functionele bouwstijl van de vroege 17e eeuw in Amsterdam. De nadruk ligt niet op uitbundige versiering, maar op doelmatigheid, wat past bij de Doopsgezinde overtuiging van eenvoud. De gevels zijn opgetrokken uit rode baksteen met sobere details. De klassieke hofjesstructuur, waarbij de woningen zich rond een gemeenschappelijke binnenplaats (oorspronkelijk vaak een bleekveld) bevinden, was ontworpen om een veilige en sociale leefomgeving te creëren voor de bewoners.
De toegangspoort is relatief bescheiden, met boven de deur een gedenksteen waarop de naam van de stichter en het stichtingsjaar vermeld staan. De huisjes zelf hebben kleine ramen met een traditionele roedeverdeling en eenvoudige deuren. De steile daken met dakkapellen zijn eveneens typisch voor de bouwperiode. De centrale waterpomp, hoewel nu niet meer in functie, was een essentieel onderdeel van het dagelijks leven en een centraal ontmoetingspunt voor de bewoners. Bij de restauratie en herbouw in 1968–1973 werd het huidige complex gevormd.
Bezoekersinformatie
- Adres: Egelantiersstraat 26-38, 1015 PM Amsterdam (Jordaan).
- Toegang: Het hofje is overdag doorgaans vrij toegankelijk voor publiek. De poort staat meestal open van maandag tot en met zaterdag, ongeveer tussen 10:00 en 17:00 uur. Op zon- en feestdagen is het hofje gesloten voor bezoekers.
- Kosten: De toegang is gratis.
- Belangrijke regels: Dit is een wooncomplex. Bezoekers worden dringend verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Wees stil, loop niet door de tuinen, maak geen foto's van bewoners of in de woningen, en kom niet in grote groepen. Het hofje is een plek van rust, geen toeristische attractie.
Leuke Weetjes
- Connectie met Rembrandt: De stichter, Claes Claesz. Anslo, had een beroemde zoon, Cornelis Claesz. Anslo. Deze zoon was een Doopsgezinde predikant en lakenhandelaar die in 1641 door Rembrandt van Rijn werd geportretteerd in het beroemde dubbelportret "De predikant Cornelis Claesz. Anslo en zijn vrouw Aaltje Gerritsdr. Schouten", dat nu in de Gemäldegalerie in Berlijn hangt.
- Een van de oudste: Dit hofje is een van de vroegste nog bestaande hofjes in de Jordaan, een wijk die bekend staat om zijn vele verborgen binnenplaatsen.
- Twee oudere hofjes: Het huidige complex omvat onder meer het voormalige Anslo’s Hofje en het voormalige Zwaardvegershofje.
- Sociale zorg in de Gouden Eeuw: Het hofje is een tastbaar bewijs van de particuliere liefdadigheid die een belangrijke rol speelde in de sociale zorg van de 17e eeuw, lang voordat de overheid deze taak op zich nam.
