Deutzenhofje
Adres: Prinsengracht 857, 1017 KM Amsterdam
Deutzenhofje (1695)
Gelegen aan de prestigieuze Prinsengracht, achter een indrukwekkende en statige gevel die meer doet denken aan een grachtenpaleis dan aan een liefdadigheidsinstelling, schuilt een van de meest serene en prachtig bewaarde hofjes van Amsterdam: het Deutzenhofje. Deze verborgen oase van rust is een toonbeeld van 17e-eeuwse filantropie en architectuur, en biedt een unieke blik op het leven in de Gouden Eeuw. Eenmaal door de poort stapt u uit de drukte van de stad en in een wereld van stilte, omgeven door een schitterende binnentuin en historische woningen.
Beschrijving
Het Deutzenhofje is een U-vormig complex van woningen, gebouwd rondom een uitzonderlijk grote en goed onderhouden binnentuin. De tuin is het hart van het hofje, met symmetrische perken, oude bomen, een klassieke waterpomp en diverse bankjes waar men in alle rust kan genieten van de omgeving. De 19 woningen die de tuin flankeren, zijn sober maar elegant, met karakteristieke rode bakstenen en kruiskozijnen. De sfeer is er een van ingetogenheid en gemeenschap. De indrukwekkende voorgevel aan de Prinsengracht 899 is misleidend; het is geen woonhuis, maar een monumentale entree die de rijkdom en status van de stichteres weerspiegelt en de rust van het hofje beschermt tegen de hectiek van de grachtengordel.
Geschiedenis
Het Deutzenhofje werd gebouwd in 1694–1695, na het overlijden van Agneta Deutz (1633–1692). Zij had kinderen uit haar huwelijk met Meerman en trouwde later met Zacharias van Beresteyn. In haar definitieve testament van 1691 legde zij de stichting van het hofje vast. Voor het hofje had zij grond aan de Prinsengracht aangekocht. Het doel was om huisvesting te bieden aan "arme oude dienstmaagden of andere behoeftige vrouwspersonen", bij voorkeur degenen die in dienst waren geweest van haar familie of lid waren van de Waalse kerk. Het bestuur van het hofje werd toevertrouwd aan een college van regenten, die moesten toezien op de naleving van de strikte leefregels. Zo moesten de bewoonsters bijvoorbeeld voor tien uur 's avonds binnen zijn. Het hofje vervult vandaag de dag nog steeds zijn oorspronkelijke woonfunctie, hoewel de regels aanzienlijk versoepeld zijn.
Agneta Deutz had de bouw al tijdens haar leven voorbereid. Ze had grond gekocht en regenten benoemd, en met meester-timmerman Pieter Adolfse de Zeeuw besproken hoe het hofje eruit moest komen te zien. Voor de regentenkamer wees zij meubels, schilderijen, glaswerk en zilver uit haar huis aan de Keizersgracht aan. Na haar overlijden in 1692 duurde de afwikkeling van de erfenis enige tijd; de bouw begon in 1694 en het hofje was in 1695 gereed voor gebruik.
Architectuur
De architectuur van het Deutzenhofje is een prachtig voorbeeld van het Hollands classicisme. De voorgevel aan de Prinsengracht is ontworpen met een strenge symmetrie, gebruikmakend van zandstenen pilasters en een rijk versierd middengedeelte. Boven de hoofdingang bevindt zich een grote gevelsteen met de wapens van Agneta Deutz en haar beide echtgenoten, Meerman en Zacharias van Beresteyn, omringd door weelderig beeldhouwwerk. Dit symboliseert de verbintenis en de gezamenlijke rijkdom die de stichting van het hofje mogelijk maakte.
Eenmaal binnen is de architectuur van de woningen zelf veel soberder, maar zeer harmonieus. De U-vormige opzet zorgt ervoor dat alle woningen uitkijken op de gemeenschappelijke tuin, wat het gemeenschapsgevoel versterkte. Een bijzonder onderdeel van het complex is de Regentenkamer. Deze kamer, waar de bestuurders vergaderden, is grotendeels in oorspronkelijke staat bewaard gebleven en bevat onder meer portretten van Agneta Deutz en haar familieleden, geschilderd door vooraanstaande kunstenaars uit die tijd.
De vroegere ondersteuning omvatte naast vrij wonen een jaarlijkse uitkering en goederen, waaronder turf, kaas, boter, rijst en kaarsen. De regentenkamer ligt boven in het poortgebouw en bevat volgens het Hofjesberaad een schoorsteenstuk met de stichteres. Tegenover het poortgebouw bevindt zich een open portaal met dorische zuilen. Daarboven staat een uurwerk met gebeeldhouwd bloem- en lofwerk en panelen met sculpturale motieven.
Bezoekersinformatie
- Adres: Prinsengracht 857, 1017 KM Amsterdam.
- Toegang: Het Deutzenhofje is privébezit en bewoond. De toegang voor publiek is daarom beperkt. De poort is doorgaans op werkdagen van 10:00 tot 16:00 uur geopend, maar dit kan variëren. Tijdens het landelijke Open Monumentenweekend in september is het hofje vaak volledig toegankelijk, inclusief de Regentenkamer.
- Etiquette: Bezoekers worden dringend verzocht de rust en de privacy van de bewoners te respecteren. Wees stil, loop niet over het gras, maak geen foto's van de bewoners of hun interieurs en blijf op de aangegeven paden. Het hofje is een woonomgeving, geen openbaar park.
Leuke Weetjes
- Agneta Deutz heeft haar eigen creatie nooit in voltooide staat gezien; het hofje werd in 1694–1695 gebouwd en in 1695 in gebruik genomen.
- De Regentenkamer bevat een beroemd portret van Agneta Deutz en haar kinderen, geschilderd door de vermaarde portretschilder Michiel van Musscher.
- In tegenstelling tot veel andere Amsterdamse hofjes, die vaak verscholen liggen achter een onopvallende deur, heeft het Deutzenhofje een van de meest imposante en paleisachtige ingangen van de stad.
- De oorspronkelijke waterpomp in het midden van de tuin is nog steeds aanwezig en was essentieel voor de watervoorziening van de eerste bewoonsters.
- De selectieprocedure voor nieuwe bewoonsters was vroeger zeer streng en gebaseerd op reputatie, leeftijd en kerkelijke achtergrond.
