Valeriusstraat 198, 1075 GJ Amsterdam
Fontainehofje
Locatie: Valeriusstraat 198, 1075 GJ Amsterdam
#### Beschrijving
Het Fontainehofje, gelegen in de statige Valeriusstraat in Amsterdam-Zuid, is een van de meest bijzondere en architectonisch indrukwekkende hofjes van de stad. Vanaf de straat presenteert het zich als een robuust, bijna fortachtig complex van rode baksteen, dat een scherp contrast vormt met de omringende villa's en herenhuizen. Achter de imposante en kunstzinnig vormgegeven toegangspoort schuilt echter een oase van rust: een serene, rechthoekige binnentuin omringd door 59 woningen. In tegenstelling tot de oudere, meer sobere hofjes in de Jordaan, is het Fontainehofje een meesterwerk van de Amsterdamse School-architectuur. Het complex is niet alleen een woonplek, maar ook een Rijksmonument dat de artistieke en sociale idealen van de vroege 20e eeuw weerspiegelt. De combinatie van de expressieve architectuur, de verborgen ligging en de rijke geschiedenis maakt dit hofje een unieke bezienswaardigheid.
#### Geschiedenis
De oorsprong van het Fontainehofje ligt niet in Amsterdam-Zuid, maar in de Jordaan. De stichting werd in 1811 in het leven geroepen via het testament van de welgestelde koopman Antonius Matthias van den Bergh, genaamd Fontaine. Zijn laatste wens was de oprichting van een hofje bestemd voor de huisvesting van "Rooms-Katholieke bejaarde dienstboden en naaisters" van onbesproken gedrag. Het eerste hofje werd gevestigd aan de Lauriergracht 89-99.
Ruim een eeuw later, in de jaren 1920, was het oorspronkelijke pand aan de Lauriergracht sterk verouderd en vervallen. De regenten (het bestuur van de stichting) besloten dat renovatie te kostbaar was en kozen voor een radicale oplossing. Het oude hofje werd verkocht en met de opbrengst werd een stuk grond aangekocht in het destijds nieuwe en chique stadsdeel Amsterdam-Zuid. Tussen 1927 en 1928 werd hier het huidige Fontainehofje gebouwd. Deze verhuizing markeerde een opmerkelijke transitie van een volkse buurt naar een welgestelde omgeving, en van een traditioneel 19e-eeuws pand naar een hypermodern architectonisch statement.
#### Architectuur
Het ontwerp van het Fontainehofje is van de hand van Joan Melchior (J.M.) van der Mey, een van de grondleggers van de Amsterdamse School. Van der Mey is ook beroemd als de hoofdarchitect van het iconische Scheepvaarthuis. Zijn signatuur is onmiskenbaar in het hofje. De architectuur kenmerkt zich door:
- Expressief Baksteengebruik: De gevels zijn opgetrokken uit verschillende soorten baksteen en diverse metselverbanden, wat zorgt voor een levendige en sculpturale uitstraling. De ronde en golvende vormen zijn typerend voor de stijl.
- Het Poortgebouw: De entree aan de Valeriusstraat is een kunstwerk op zich. Het is een torenachtig poortgebouw met een karakteristieke parabolische boogvorm, die de bezoeker naar de serene binnentuin leidt. Het smeedijzeren hekwerk is eveneens volledig in stijl ontworpen.
- Plastische Vormen en Details: Overal in het complex zijn de organische en fantasievolle vormen van de Amsterdamse School terug te vinden. Let op de golvende daklijnen, de bijzondere raamkozijnen, het gebruik van natuursteen voor accenten en de zorgvuldig ontworpen details zoals de brievenbussen en deurbeslag.
- Asymmetrie en Ritme: Het gebouw is niet strikt symmetrisch, maar heeft een dynamisch ritme in de gevels door de variatie in raamplaatsing en de speelse uitbouwen.
- De Binnentuin: Het hofje is volledig naar binnen gekeerd. De woningen zijn gegroepeerd rondom een formele, groene binnentuin die fungeert als een gemeenschappelijke, beschermde ruimte. Dit creëert een sterk gevoel van gemeenschap en rust, afgesloten van de drukte van de stad.
#### Bezoekersinformatie
- Adres: Valeriusstraat 198, 1075 GJ Amsterdam.
- Toegankelijkheid: Het Fontainehofje is een privéwooncomplex en is daarom niet vrij toegankelijk voor het publiek. De rust en privacy van de bewoners worden zeer gerespecteerd.
- Bezichtiging: U kunt de indrukwekkende voorgevel en het poortgebouw vanaf de openbare weg bewonderen. Soms is het mogelijk om door het hek van de poort een blik te werpen op de prachtige binnentuin. Het betreden van het hof is echter niet toegestaan.
- Fotografie: Fotograferen van de buitengevel is toegestaan, maar wees discreet en respecteer de privacy van de bewoners door geen foto's van hen of in hun woningen te maken.
#### Leuke Weetjes
- Een dubbele naam: De stichter, Antonius Matthias van den Bergh, gebruikte de toevoeging "genaamd Fontaine" omdat dit de achternaam van zijn moeder was, waarmee hij de familienaam in ere wilde houden.
- Van volksbuurt naar villawijk: De verhuizing van de volkse Jordaan naar het deftige Amsterdam-Zuid was in de jaren '20 een zeer ongebruikelijke stap voor een hofje dat oorspronkelijk voor de 'lagere klasse' was bedoeld.
- Een beroemde architect: J.M. van der Mey was niet zomaar een architect; hij wordt gezien als een van de drie grondleggers van de Amsterdamse School, samen met Michel de Klerk en Piet Kramer.
- Modern Wooncomfort: In tegenstelling tot de vaak krappe en donkere hofjeswoningen uit de 17e eeuw, werden de woningen in het Fontainehofje ontworpen met het oog op het moderne comfort van de vroege 20e eeuw, met meer licht en betere voorzieningen.
