Staringplein 9, 1054 VJ Amsterdam
Beschrijving
De Lutherhof, gelegen aan het Staringplein 9 in het Amsterdamse stadsdeel Oud-West, is een imposant en gezichtsbepalend gebouw. Het complex is opgetrokken in een U-vorm rondom een serene, vierkante binnentuin. De brede, symmetrische voorgevel domineert de oostzijde van het plein, met twee lange vleugels die zich uitstrekken langs de Brederodestraat en de Eerste Helmersstraat. De woningen in het hofje worden ontsloten via karakteristieke gaanderijen aan de binnenplaats, wat een gevoel van gemeenschap en beschutting creëert. Tussen de uiteinden van de vleugels bevindt zich een laag bouwdeel. Het gebouw straalt de grandeur en degelijkheid uit van de vroege 20e-eeuwse architectuur en dient als een rustpunt in de levendige buurt. De status als rijksmonument, verkregen in 2000, onderstreept de cultuurhistorische waarde van dit bijzondere wooncomplex.
Geschiedenis
De geschiedenis van de Lutherhof gaat verder terug dan de bouw in de vroege 20e eeuw. Het initiatief kwam in 1903 van de Diaconie van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Amsterdam, die een nieuw en modern hof wilde stichten voor "vrouwelijke ouden van dagen". Dit nieuwe hof was een directe voortzetting van twee veel oudere en verouderde hofjes in de Jordaan: het Konijnenhofje uit 1670 en het Zwaardvegershofje uit 1738. Hiermee is de Lutherhof in essentie de oudste Lutherse Diaconale Instelling van Amsterdam.
De gemeente Amsterdam verkreeg het terrein in 1905. De eerste steen werd op 30 oktober 1907 gelegd door Augusta Ernestine Sillem, een gedenksteen die vandaag de dag nog te zien is in de hal. De bouw duurde tot 1909, en op 2 juli van dat jaar werd de Lutherhof feestelijk geopend met een bijeenkomst in de tuin. Oorspronkelijk was het hof bestemd voor alleenstaande, oudere dames van Lutherse gezindte die in behoeftige omstandigheden verkeerden. Zij kregen hier kosteloze huisvesting. In 2009 vierde het hof zijn honderdjarig bestaan.
Architectuur
De Lutherhof is een prachtig voorbeeld van de Hollandse Neorenaissance, een stijl die populair was aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Het ontwerp is van de hand van architect Dirk van Oort, die mogelijk de opdracht kreeg vanwege de betrokkenheid van zijn vader bij de Lutherse gemeente. Het gebouw kenmerkt zich door een strak symmetrische opzet. De gevel aan het Staringplein is het meest representatief, met zorgvuldig uitgewerkt metselwerk en decoratieve elementen. Een bijzonder detail is de integratie van oude stenen elementen met tekst die afkomstig zijn uit de voormalige panden van het Konijnenhofje en het Zwaardvegershofje, waarmee de historische lijn wordt benadrukt. De woningen zijn praktisch ingedeeld en toegankelijk via de overdekte galerijen aan de binnentuin, een typisch kenmerk voor hofjesarchitectuur dat zowel de privacy als de sociale cohesie bevordert.
Bezoekersinformatie
- Adres: Staringplein 9, 1054 VJ Amsterdam
- Toegankelijkheid: De Lutherhof is een particulier wooncomplex. De binnentuin en de galerijen zijn privé en over het algemeen niet toegankelijk voor het publiek om de rust en privacy van de bewoners te waarborgen. Het exterieur van het gebouw is echter uitstekend te bewonderen vanaf het Staringplein en de omliggende straten.
- Monumentstatus: Het gebouw is een rijksmonument met monumentnummer 524832.
Leuke Weetjes
- De aannemers die het project uitvoerden waren Domhof en De Vlugt. Willem de Vlugt zou later een bekend politicus en burgemeester van Amsterdam worden (1921-1941).
- De oorspronkelijke eisen voor bewoonsters waren streng: ze moesten minimaal 40 jaar oud zijn en een weekinkomen van minstens drie gulden hebben.
- Het lage bouwdeel dat de twee vleugels aan de achterzijde verbindt, had oorspronkelijk zeer praktische functies: het herbergde twee badkamers, een bergplaats voor boedels en zelfs een lijkkamer.
- Bij de aanbesteding van de bouw werden uitsluitend protestantse aannemers uitgenodigd om een offerte in te dienen, wat de confessionele achtergrond van het project benadrukt.
