Kattenhage 1, 9711 HZ Groningen
Aaffien Olthofsgasthuis
Verborgen achter een onopvallende muur aan de Kattenhage in Groningen, ligt een van de meest serene en sfeervolle hofjes van de stad: het Aaffien Olthofsgasthuis. Zodra je door de poort stapt, verlaat je de drukte van de stad en betreed je een oase van rust, omringd door historie. Dit gasthuis, gesticht uit de nalatenschap van een vrome en welgestelde weduwe, biedt al meer dan drie eeuwen een thuis aan bewoners en is een prachtig voorbeeld van Groningse liefdadigheid en architectuur.
#### Beschrijving
Het Aaffien Olthofsgasthuis is een klassiek hofje, opgebouwd in een U-vorm rond een gemeenschappelijke binnentuin. De tuin, die traditioneel dienstdeed als bleekveld voor de was, is nu een prachtig onderhouden gazon met borders en vormt het groene hart van het complex. De vleugels van het gasthuis bevatten de woningen, oorspronkelijk twaalf kleine 'kameren', die later zijn samengevoegd tot tien ruimere appartementen. De woningen zijn sober en functioneel, met karakteristieke ramen en deuren die direct uitkomen op de tuin. De sfeer in het hofje is er een van ingetogenheid en gemeenschap. De stilte, enkel doorbroken door het zachte ruisen van de bladeren, vormt een scherp contrast met het nabijgelegen stadsleven. De symmetrische opzet en de uniforme uitstraling van de huisjes creëren een harmonieus en fotogeniek beeld.
#### Geschiedenis
De geschiedenis van het hofje is onlosmakelijk verbonden met de stichteres, Aaffien Olthofs (geboren als Aafje Pieters Elema, circa 1630-1703). Zij was de dochter van een zeilmaker en trouwde met de welvarende koopman Jan Olthof. Het echtpaar bleef kinderloos. Na het overlijden van haar man besloot Aaffien haar aanzienlijke vermogen aan te wenden voor een goed doel. In haar testament uit 1697 bepaalde zij dat er een gasthuis gesticht moest worden voor de huisvesting van "behoeftige, eerlijke en vrome vrouwspersonen". De voorkeur ging uit naar protestantse weduwen of ongehuwde vrouwen van boven de vijftig jaar, afkomstig uit de stad Groningen.
Na haar dood in 1703 werd haar wens uitgevoerd door de door haar aangestelde voogden. Tussen 1704 en 1706 werd het gasthuis gebouwd op een stuk grond aan de Kattenhage. Op 1 mei 1706 namen de eerste twaalf bewoonsters hun intrek. Door de eeuwen heen is het gasthuis continu bewoond gebleven en heeft het zijn oorspronkelijke functie als woonplek behouden, een levend monument van Aaffiens vrijgevigheid.
#### Architectuur
Het Aaffien Olthofsgasthuis is een fraai voorbeeld van sobere, vroeg-18e-eeuwse architectuur met classicistische invloeden. De toegang wordt gevormd door een elegante zandstenen poort. Boven de doorgang prijkt een cartouche met de naam van het gasthuis en het stichtingsjaar: "AAFFIEN OLTHOFS GASTHUIS ANNO 1706". Daarboven is het familiewapen van Olthofs aangebracht.
De woningen zijn opgetrokken uit rode baksteen en bestaan uit één bouwlaag onder een schilddak, bedekt met zwart geglazuurde dakpannen. De gevels zijn ritmisch ingedeeld door de deuren en de traditionele roedenvensters. De symmetrie van het complex wordt benadrukt door de U-vormige plattegrond. Een bijzonder architectonisch detail is de zonnewijzer die is aangebracht op de naar het zuiden gerichte gevel van de oostelijke vleugel. Deze zonnewijzer, met zijn Latijnse spreuk, is niet alleen functioneel maar ook een decoratief en symbolisch element dat de vergankelijkheid van de tijd benadrukt. Het gasthuis is sinds 1971 een Rijksmonument, wat de hoge cultuurhistorische waarde ervan erkent.
#### Bezoekersinformatie
- Adres: Kattenhage 1, 9711 HZ Groningen.
- Toegankelijkheid: De binnenhof van het gasthuis is doorgaans overdag vrij toegankelijk voor publiek dat de rust respecteert. De woningen zelf zijn privé en niet te bezoeken.
- Openingstijden: Er zijn geen officiële openingstijden, maar het is gebruikelijk dat de poort van zonsopgang tot zonsondergang geopend is. Bezoek 's avonds wordt niet op prijs gesteld.
- Regels: Het hofje is een woonomgeving. Bezoekers worden dringend verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Wees stil, loop niet over de gazons en maak geen foto's van de bewoners. Honden zijn niet toegestaan.
#### Leuke Weetjes
- De Spreuk van de Zonnewijzer: De zonnewijzer op de gevel draagt de Latijnse spreuk "Tempus et hora diei fugiunt, mors imminet, ora". Dit betekent: "De tijd en het uur van de dag ontvlieden, de dood is nabij, bid." Een vrome herinnering aan de vergankelijkheid, passend bij de stichteres.
- Het Bleekveld: De centrale grasmat in de binnentuin diende vroeger als 'bleek', een plek waar de was te bleken werd gelegd in de zon. Dit was een essentieel onderdeel van het huishouden in de tijd dat wasmachines niet bestonden.
- Levend Erfgoed: In tegenstelling tot veel museale panden, wordt het Aaffien Olthofsgasthuis nog steeds bewoond. Dit maakt een bezoek extra bijzonder; je wandelt door een stukje levende geschiedenis van Groningen.
- De Voogdenkamer: Hoewel niet toegankelijk, bevatte het gasthuis oorspronkelijk een 'voogdenkamer' waar de regenten (voogden) vergaderden om het reilen en zeilen van de stichting te besturen.
