Beschrijving
Het Mepschengasthuis, ook bekend als het Sint-Annengasthuis, is een historisch hofje gelegen aan de Oude Kijk in 't Jatstraat 4 in het hart van Groningen. Dit gasthuis, een van de oudste in de stad, biedt een oase van rust te midden van de stedelijke drukte. Achter de onopvallende, maar statige gevel gaat een schilderachtige binnenplaats schuil, omringd door kleine woningen die al eeuwenlang onderdak bieden aan bewoners. Het complex is een prachtig voorbeeld van de liefdadigheid en sociale zorg uit de middeleeuwen, waarbij welgestelde burgers gasthuizen stichtten om armen, ouderen en zieken te huisvesten. De serene sfeer van de hof en de karakteristieke architectuur maken het een bijzondere plek die de rijke geschiedenis van Groningen tastbaar maakt. Het Mepschengasthuis is niet alleen een monument van historisch belang, maar ook een levend stukje erfgoed waar nog steeds mensen wonen. Het is een plek die uitnodigt tot een moment van bezinning en bewondering voor de duurzame zorg voor de gemeenschap die hier al meer dan vijf eeuwen wordt voortgezet.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Mepschengasthuis gaat terug tot de 15e eeuw. Het werd op 24 september 1479 gesticht door Syerd Lewe, de weduwe van Otto ter Hansouwe, die burgemeester van Groningen was. Syerd Lewe, die ook wel bekend stond als de Mepsche en Meyma, woonde in het naastgelegen Hinckaertshuis. Het gasthuis werd gesticht ter ere van de heilige Anna, de moeder van Maria, en droeg daarom oorspronkelijk de naam Sint-Annengasthuis. De stichting was een daad van vroomheid en naastenliefde, bedoeld om onderdak te bieden aan dertien arme vrouwen, een getal dat mogelijk verwijst naar Jezus en zijn twaalf apostelen. Door de eeuwen heen heeft het gasthuis verschillende veranderingen ondergaan. Een belangrijke mijlpaal was de herbouw in 1786, waarbij het pand zijn huidige, laat 18e-eeuwse uiterlijk kreeg. De stichtingssteen boven de ingang herinnert nog aan de oorsprong en de herbouw. Het gasthuis heeft de tand des tijds doorstaan en is altijd zijn functie als woonplek voor behoeftigen blijven vervullen. In de 20e eeuw werd het gasthuis gerestaureerd en gemoderniseerd om aan de eisen van de moderne tijd te voldoen, zonder het historische karakter aan te tasten. Tegenwoordig wordt het nog steeds bewoond en beheerd door een stichting die de oorspronkelijke doelstellingen van de stichteres in ere houdt.
Architectuur
Het Mepschengasthuis is een rijksmonument en vertoont kenmerken van verschillende bouwperiodes, met als meest in het oog springende de laat 18e-eeuwse stijl van de voorgevel. Het pand aan de straatzijde is zeven traveeën breed en heeft een verdieping onder een hoog zadeldak dat evenwijdig aan de straat loopt. De gevel wordt geflankeerd door topgevels en is versierd met acht voluutconsoles onder de gootlijst. De ingang is omlijst in een stijl die typerend is voor de late 18e eeuw, met daarboven de historische stichtingssteen. De ramen zijn voorzien van zes- en achtruitsvensters, die bijdragen aan de klassieke uitstraling. Achter deze voorgevel bevindt zich de rustige binnenhof, waar de eigenlijke gasthuiswoningen aan liggen. Deze vier woningen zijn soberder van opzet, maar stralen een authentieke charme uit. De architectuur van de hofjeswoningen is functioneel en gericht op het bieden van een bescheiden, maar veilige woonplek. De combinatie van de statige voorgevel en de intieme, besloten hof aan de achterzijde is kenmerkend voor veel Nederlandse hofjes en gasthuizen. Het complex als geheel toont de overgang van de middeleeuwse stichtingsgedachte naar de architectonische vormgeving van latere eeuwen.
Bezoekersinformatie
Het Mepschengasthuis is gelegen op een gemakkelijk bereikbare locatie in de binnenstad van Groningen, aan de Oude Kijk in 't Jatstraat 4, 9712 EG. Het bevindt zich in de nabijheid van de Rijksuniversiteit Groningen en andere bezienswaardigheden. Hoewel het gasthuis nog steeds bewoond is, is de binnenplaats overdag doorgaans toegankelijk voor het publiek. Bezoekers wordt echter met klem verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Dit betekent dat men rustig dient te zijn, niet bij de woningen naar binnen mag kijken en de hof als een plek van stilte moet behandelen. Het is een plek voor bezinning, niet voor luidruchtig toerisme. De toegang tot de hof is gratis. Voor groepen is het raadzaam om vooraf te informeren naar de mogelijkheden, om overlast voor de bewoners te voorkomen. Fotograferen is meestal toegestaan, mits dit discreet gebeurt en de privacy van de bewoners niet wordt geschonden. Het gasthuis is een woonlocatie, dus er zijn geen faciliteiten zoals toiletten of een café aanwezig.
Leuke Weetjes
- De stichteres, Syerd Lewe, was een invloedrijke vrouw die in het naastgelegen Hinckaertshuis woonde, een van de oudste stenen huizen van Groningen. De verbinding tussen haar woonhuis en het gasthuis was dus heel direct.
- De naam "Mepschengasthuis" is afgeleid van een van de familienamen van de stichteres, "de Mepsche". Hoewel het oorspronkelijk Sint-Annengasthuis heette, is de naam van de stichteres in de volksmond blijven hangen.
- Het gasthuis is een van de vele hofjes en gasthuizen die Groningen rijk is. Deze gasthuizen vormden een belangrijk sociaal vangnet in een tijd dat er nog geen overheidsvoorzieningen waren.
- De stichtingssteen boven de ingang is een belangrijk historisch document. Dergelijke stenen vertellen vaak in het kort de geschiedenis van de stichting en de stichter(s), en zijn een visuele herinnering aan het verleden.
- Het Mepschengasthuis is een rijksmonument met monumentnummer 18647, wat de hoge cultuurhistorische waarde van het complex onderstreept.
