Het Alexanderhofje, officieel bekend als de Alexanderhof en in de volksmond ook wel het Bankahofje genoemd, is een historisch hofjescomplex in de Archipelbuurt van Den Haag. Het complex bevindt zich aan de Bankastraat, met de hoofdingang bij nummer 5 en de woningen genummerd van 7 tot en met 81. Gebouwd in de late negentiende eeuw, weerspiegelt dit hofje de sociaal-militaire geschiedenis van de stad en vormt het tegenwoordig een goed bewaard voorbeeld van vroege arbeiders- en defensiewoningbouw. Het Alexanderhofje is aangewezen als gemeentelijk monument.
Beschrijving
Het Alexanderhofje is een langgerekt en smal complex dat bestaat uit twee symmetrische rijen van in totaal 38 woningen die tegenover elkaar liggen. Tussen deze twee huizenrijen bevindt zich een gemeenschappelijke open ruimte die is ingericht als binnentuin. Oorspronkelijk was deze centrale ruimte onbeplant, maar vlak voor de Tweede Wereldoorlog is hier groenvoorziening aangelegd, die later in een vrije, natuurlijke stijl is vernieuwd. Tegen de scheidingsmuren van de woningen staan houten schuurtjes die rug-aan-rug zijn gebouwd. Hoewel het complex een historische uitstraling heeft, behoudt het zijn oorspronkelijke woonfunctie. De woningen worden particulier bewoond, waardoor het hofje een levendig onderdeel blijft van de omliggende Archipelbuurt.
Geschiedenis
Het hofje werd in 1874 gebouwd in opdracht van A.N. de Lint, een Delftse koopman en fabrikant. Het ontwerp en de bouw werden uitgevoerd door de timmerman-aannemer Johannes Jäger in samenwerking met S. van der Kamp. De oorspronkelijke bestemming van de woningen was het huisvesten van lagere officieren, zoals onderofficieren en instructeurs, die verbonden waren aan de nabijgelegen Oude Alexanderkazerne aan de Laan Copes van Cattenburch.
De leefomstandigheden in het hofje waren destijds sober. Volgens een gemeentelijk rapport uit 1898 over goedkope woningbouw bestonden de huisjes oorspronkelijk uit slechts één kamer met een zolder. Desondanks werden deze krappe ruimtes bewoond door complete gezinnen met gemiddeld vier kinderen. In de loop der jaren verbeterden de sanitaire voorzieningen stapsgewijs. Zo kregen de woningen in 1884 een eigen kraan met duinwater in het portaal, wat voor die tijd een belangrijke modernisering was. Ook beschikte elke woning over een eigen privaat (toilet), wat destijds bij arbeiderswoningen niet vanzelfsprekelijk was.
Architectuur
De architectuur van het Alexanderhofje is representatief voor de negentiende-eeuwse utiliteitsbouw. De 38 woningen zijn opgetrokken in twee bouwlagen (parterre en een verdieping) onder doorlopende, met pannen gedekte zadeldaken. De voorgevels zijn gecementeerd en uniform afgewerkt. Kenmerkend voor de gevels zijn de historische schuiframen: op de begane grond bevinden zich twaalfruitsschuiframen en op de eerste verdieping negenruitsschuiframen.
De deuren van de woningen zijn paarsgewijs geplaatst en voorzien van eenvoudige bovenlichten om daglicht in de entrees te laten vallen. De toegang tot het complex aan de Bankastraat 5 bestaat uit een poortdoorgang die wordt gemarkeerd door twee gedecoreerde hardstenen stoeppalen uit de negentiende eeuw. Boven de poort hangt een houten bord met de naam "ALEXANDERHOF". De architectonische eenheid en de historische details dragen bij aan de monumentale waarde van het complex.
Bezoekersinformatie
Het Alexanderhofje ligt in de Haagse Archipelbuurt en is goed bereikbaar via de Bankastraat, een winkelstraat met diverse horecagelegenheden en winkels. Bezoekers kunnen het hofje betreden via de poortdoorgang bij Bankastraat 5. Omdat het hofje een actieve woonlocatie is, gelden er specifieke gedragsregels om de rust en privacy van de bewoners te waarborgen. Bezoekers wordt gevraagd om stilte in acht te nemen, op de paden te blijven en geen foto's van de interieurs te maken. Het hofje is overdag meestal geopend voor publiek. Vanaf Den Haag Centraal Station of Den Haag Hollands Spoor is de locatie bereikbaar met tram 1 of 9 en bus 22 (halte Javastraat of Bankaplein), gevolgd door een korte wandeling.
Leuke Weetjes
- Alternatieve naam: Hoewel de officiële naam boven de poort "Alexanderhof" luidt, staat het hofje in Den Haag eveneens bekend als het "Bankahofje" vanwege de ligging aan de Bankastraat.
- Duinwater: De aansluiting op het duinwaternetwerk in 1884 was destijds een grote vooruitgang. Veel andere Haagse hofjes moesten het in die periode nog doen met centrale waterpompen op het middenterrein.
- Houten schuurtjes: De kenmerkende houten schuurtjes tussen de woningen hoorden niet bij het oorspronkelijke ontwerp uit 1874. Deze zijn rond 1920 toegevoegd om de bewoners van extra opslagruimte te voorzien en zijn later in dezelfde stijl gerenoveerd.
- De Rode Huzaren: De officieren die hier woonden, werkten met de paarden van de cavalerie van de nabijgelegen Oude Alexanderkazerne. Deze ruiters stonden in de volksmond bekend als de 'Rode Huzaren' en trainden op het tegenovergelegen Alexanderveld.
