Om-en-Bij 27, 2512 ZN Den Haag
Beschrijving
Het hofje Om en Bij is een unieke en rustige plek in het centrum van Den Haag. Het is gelegen aan de kade die de Zuidwal en het Buitenom met elkaar verbindt, langs de Zuid-West Singelgracht. In tegenstelling tot veel traditionele hofjes die rond een centrale binnentuin zijn gebouwd, heeft Om en Bij een andere opzet. Het complex bestaat uit vijf lange, dubbele rijen van in totaal 120 kleine woningen die loodrecht op de gracht zijn gesitueerd. Deze opstelling creëert smalle, serene straatjes tussen de huizenblokken. Elk huisje beschikt over een kleine voortuin, wat bijdraagt aan de groene en schilderachtige sfeer. Ondanks de centrale ligging in de drukke stad, heerst er in het hofje een verrassende stilte en intimiteit. Het is een oase van rust die een scherp contrast vormt met de hectiek van de omliggende straten. Het hofje werd oorspronkelijk gebouwd als diaconiehuisjes, bedoeld voor de huisvesting van de armere bevolking, en vervult nog steeds zijn woonfunctie.
Geschiedenis
De naam en de locatie van het hofje hebben een rijke historie. De naam ‘Om en Bij’ is afgeleid van een landhuis genaamd ‘Om en Nabij’ dat in 1810 op deze locatie werd verkocht. Dit landhuis lag aan de toenmalige Zuid-West Singelgracht en was omgeven door bloemen- en moestuinen. Rond 1840 werd dit landhuis afgebroken om plaats te maken voor een grootschalig sociaal woningbouwproject. De kerkelijke diaconie gaf de opdracht voor de bouw van 120 sobere, maar degelijke woningen om de erbarmelijke leefomstandigheden van de armen in Den Haag te verbeteren. Dit maakte het hofje Om en Bij het eerste grootschalige, 19e-eeuwse project van deze aard in de stad. Het was een vooruitstrevend initiatief dat de overgang markeerde van incidentele liefdadigheid naar een meer gestructureerde aanpak van armenzorg en huisvesting, lang voordat de overheid een actieve rol ging spelen in de volkshuisvesting. Het complex is vanwege deze belangrijke sociaalhistorische waarde erkend als een gemeentelijk monument.
Architectuur
Het ontwerp van het hofje Om en Bij is van de hand van architect A. Wijsman. De architectuur is doelmatig en sober, kenmerkend voor de periode en het sociale doel van de bouw. Het complex bestaat uit vijf evenwijdige, rug-aan-rug gebouwde rijen woningen. Elke woning heeft een rechthoekige plattegrond en bestaat uit één bouwlaag met daarboven een zolder onder een met pannen gedekt zadeldak. De gevels zijn eenvoudig maar hebben een herkenbare en ritmische indeling. Iedere woning telt twee vensterassen. De voordeuren zijn steeds per twee naast elkaar geplaatst, wat een symmetrisch beeld creëert. Naast de deur bevindt zich een karakteristiek negenruitsraam. In het dak is een dakkapel geplaatst met een vierruitsraam, die voor licht op de zolderverdieping zorgt. De stedenbouwkundige situering, met de rijen woningen loodrecht op de gracht, is een belangrijk kenmerk en geeft het hofje zijn unieke structuur en ruimtelijke beleving.
Bezoekersinformatie
Het hofje Om en Bij is te vinden aan de gelijknamige straat, met als een van de adressen Om-en-Bij 27, 2512 ZN Den Haag. Omdat het hofje nog steeds een woonfunctie heeft, is het belangrijk dat bezoekers de rust en privacy van de bewoners respecteren. Het is geen openbaar park of museum, maar een woonwijk. De straatjes en paden zijn doorgaans vrij toegankelijk voor een rustige wandeling. Luidruchtig gedrag en het betreden van de privétuinen wordt niet op prijs gesteld. Fotograferen is vaak toegestaan, maar wees terughoudend met het fotograferen van de bewoners en de binnenkant van de huizen. Er zijn geen specifieke openingstijden, maar een bezoek overdag is het meest gepast. Het hofje is een perfecte plek voor wie de verborgen geschiedenis van Den Haag wil ontdekken en even wil ontsnappen aan de stadsdrukte.
Leuke Weetjes
- De naam van het hofje is een directe verwijzing naar het voormalige landhuis ‘Om en Nabij’, wat ‘rondom en dichtbij’ betekent en de landelijke ligging aan de rand van de toenmalige stad beschreef.
- Met zijn 120 woningen was de bouw van Om en Bij een project van een voor die tijd ongekende omvang, wat de urgentie van het woningtekort onder de armen in de 19e eeuw benadrukt.
- Het principe van rug-aan-rug bouwen was een efficiënte en kostenbesparende methode om op een beperkte oppervlakte een maximaal aantal woningen te realiseren.
- Het hofje is een vroeg en belangrijk voorbeeld van filantropische woningbouw, georganiseerd door de kerk (diaconie) als vorm van armenzorg. Dit soort initiatieven legde de basis voor de latere sociale woningbouw in Nederland.
