# Hofje van Oijen (Den Haag)
## Introductie
Het Hofje van Oijen, gelegen aan de Javastraat 229-259 in Den Haag, vormt een historisch onderdeel van het Haagse erfgoed. Dit hofje is een karakteristiek voorbeeld van een negentiende-eeuws exploitatiehofje, gesitueerd in de Archipelbuurt. Waar veel andere historische hofjes in de stad werden gesticht uit liefdadigheid door vermogende particulieren, vertelt het Hofje van Oijen een ander, sociaal-economisch verhaal over de stedelijke groei en woningnood in de negentiende eeuw. Tegenwoordig vormt het complex een goed bewaard voorbeeld van de historische transformatie van arbeiderswoningen naar een gewilde stedelijke woonomgeving.
## Beschrijving
Het Hofje van Oijen ligt verscholen achter de doorgaande gevelrij van de Javastraat, in het Haagse stadsdeel Centrum. De ingang bevindt zich tussen de huisnummers 227 en 261, waar een brede, getoogde poort toegang verleent tot het binnenterrein. De hoofdopzet van het hofje bestaat uit twee parallelle, tegenover elkaar gesitueerde rijen woningen. Aan de ene zijde bevinden zich de nummers 229 tot en met 241, en aan de tegenoverliggende zijde de nummers 249 tot en met 259. Helemaal achteraan op het terrein bevindt zich nog een dwarsgeplaatste rij van drie woningen met de nummers 243 tot en met 247. Dit binnenterrein ademt een rustige, residentiële sfeer uit die sterk contrasteert met de dynamiek van de omliggende Javastraat.
## Geschiedenis
In de tweede helft van de negentiende eeuw maakte Den Haag een sterke demografische groei door. Door de opkomende industrialisatie trokken grote groepen arbeiders naar de stad op zoek naar werk. Om aan de enorme vraag naar goedkope huisvesting te voldoen, bouwden particuliere investeerders zogeheten exploitatiehofjes. Omdat destijds alleen voor bebouwing direct aan de openbare weg een gemeentelijke bouwvergunning nodig was, maakten projectontwikkelaars slim gebruik van de onbebouwde binnenterreinen achter de hoofdstraten om zo dicht mogelijk op elkaar woningen te realiseren.
Het Hofje van Oijen werd in deze periode opgericht en is vernoemd naar een kapper (Van Oijen) die destijds in de straat woonde. Aanvankelijk waren de leefomstandigheden in dit soort commerciële hofjes sober en dichtbevolkt, met een gebrek aan sanitaire voorzieningen. Met de invoering van de landelijke Woningwet in 1901 en een Haags verbod op het bouwen op binnenterreinen in 1906, kwam er een definitief einde aan de bouw van nieuwe exploitatiehofjes. In de loop van de twintigste eeuw werden veel van deze hofjes gesloopt, maar het Hofje van Oijen bleef behouden en werd gaandeweg gerenoveerd om aan moderne wooneisen te voldoen.
## Architectuur
De architectuur van het Hofje van Oijen weerspiegelt de utilitaire en eenvoudige bouwstijl van negentiende-eeuwse arbeiderswoningen, die in latere decennia is aangepast. De woningen bestaan in de basis uit één enkele bouwlaag onder doorlopende, met pannen gedekte zadeldaken. De gevels zijn opgetrokken uit baksteen en later voorzien van een witte sauslaag. Een eenvoudige, houten geprofileerde kroonlijst sluit de gevels aan de bovenzijde af.
In het eerste kwart van de twintigste eeuw (rond 1901) zijn aan de voorzijde van de woningen bakstenen uitbouwen geplaatst. Deze dienden oorspronkelijk om individuele toiletvoorzieningen te huisvesten, zodat de bewoners niet langer afhankelijk waren van gemeenschappelijke buitentoiletten. Hoewel de meeste woningen hun oorspronkelijke hoogte hebben behouden, zijn de nummers 257 and 259 in een later stadium uitgebreid met een extra verdieping. De drie dwarsgeplaatste woningen aan het einde van het hof (nummers 243-247) hebben een afwijkende indeling en worden tegenwoordig gebruikt als atelierruimtes.
## Bezoekersinformatie
Het Hofje van Oijen is gelegen aan de Javastraat 229-259 te Den Haag. Het hofje is goed bereikbaar met zowel het openbaar vervoer als met de auto. Diverse tram- en buslijnen stoppen in de directe omgeving, waaronder halte Javastraat. Parkeren in de omliggende Archipelbuurt is mogelijk tegen betaling.
Aangezien het hofje een bewoond privéterrein is, is het van groot belang dat bezoekers de privacy en rust van de bewoners respecteren. Het binnenterrein is geen openbaar park en toegang kan niet worden gegarandeerd. Wie het hofje vanaf de straat of poort bekijkt, wordt gevraagd de privacy van bewoners te respecteren en geen foto's van interieurs of privéruimten te maken. Een bezoek aan het hofje is uitstekend te combineren met een wandeling door de historische Archipelbuurt of een bezoek aan de winkels en horecagelegenheden in de nabijgelegen Frederikstraat.
## Leuke Weetjes
- De kapper van de Javastraat: In tegenstelling tot veel andere hofjes die vernoemd zijn naar rijke stichters, ontleent het Hofje van Oijen zijn naam aan een lokale kapper (Van Oijen) die in de straat woonde en werkte.
- Wettelijke mazen in de wet: De bouw van dit hofje was mogelijk doordat de toenmalige bouwregelgeving alleen gold voor panden die direct aan de openbare weg grensden. Het binnenterrein kon daardoor zonder vergunning dicht worden bebouwd.
- Sanitaire vooruitgang: De kenmerkende bakstenen uitbouwen aan de voorkant van de huisjes werden pas rond 1901 toegevoegd. Vóór die tijd moesten de gezinnen gebruikmaken van gedeelde latrines op het binnenterrein.
- Ateliers: De drie achterste dwarsgeplaatste huisjes (243 t/m 247) doen vandaag de dag geen dienst meer als woning, maar zijn in gebruik als creatieve ateliers, wat bijdraagt aan de huidige artistieke invulling van het hofje.
