Johannes Camphuijsstraat 61, Den Haag
Hofje van Hoogelande
Beschrijving
Het Hofje van Hoogelande, gelegen aan de Johannes Camphuijsstraat 61 in de wijk Bezuidenhout in Den Haag, is een prachtig voorbeeld van een vroeg 20e-eeuws hofje gebouwd in de neorenaissancestijl. Het complex is ontworpen door architect W.B. Liefland en werd voltooid in 1907. Het hofje heeft een karakteristieke U-vorm, bestaande uit drie vleugels die een serene binnentuin omringen. Deze opzet zorgt voor een rustige en besloten sfeer, een oase van rust midden in de stad. De woningen zijn verdeeld over twee bouwlagen met een zolderverdieping, afgedekt door een omgaand zadeldak. Het hofje biedt huisvesting aan alleenstaande vrouwen van 55 jaar en ouder met een bescheiden inkomen en een rustige levenswandel, waarmee het zijn historische, sociale functie voortzet. De centrale binnentuin, compleet met een historische waterpomp en een zitbank, is het hart van het complex. In 2016 is de tuin volledig gerenoveerd naar het oorspronkelijke ontwerp van Liefland, met twee ruime terrassen en moderne LED-verlichting in de nieuwe, op authentiek ontwerp geïnspireerde tuinhekken.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Hofje van Hoogelande gaat veel verder terug dan de huidige locatie doet vermoeden. De oorspronkelijke stichting dateert uit 1669, opgericht door Jonkheer Eduard van Hoogelande. In zijn testament liet hij vastleggen dat zijn vermogen moest worden aangewend voor de huisvesting van armen. Het eerste hofje werd in 1676 gebouwd in de toenmalige Boekhorststraat in het centrum van Den Haag. Dit hofje bestond uit woningen rondom een binnenplaats waar een pomp uit 1676 stond. Boven de toegangspoort prijkten het jaartal 1669 en het familiewapen van Van Hoogelande.
Aan het begin van de 20e eeuw was het oorspronkelijke hofje in de Boekhorststraat ernstig verwaarloosd en voldeed het niet meer aan de eisen van de tijd. In 1906 werd de beslissing genomen om het oude complex te verkopen aan de gemeente Den Haag, waarna het werd gesloopt. Er werd een nieuwe, modernere locatie gevonden in de rustige en ruim opgezette Johannes Camphuijsstraat. In november 1907 betrokken de bewoners de nieuwe woningen. Hoewel het gebouw nieuw was, werden diverse waardevolle en historische onderdelen van het oude hofje zorgvuldig overgebracht en geïntegreerd in het nieuwe ontwerp. Hierdoor is het Hofje van Hoogelande niet alleen een mooi voorbeeld van vroeg 20e-eeuwse architectuur, maar ook de voortzetting van een 17e-eeuwse liefdadige traditie.
Architectuur
Het ontwerp van W.B. Liefland is een schoolvoorbeeld van de neorenaissancestijl, die populair was aan het begin van de 20e eeuw. Deze stijl kenmerkt zich door het teruggrijpen op elementen uit de Hollandse renaissance van de 16e en 17e eeuw. De gevels zijn opgetrokken uit baksteen en verlevendigd met sierbanden en negblokken van gele steen. Zowel aan de straatzijde als aan de hofzijde zijn risalerende trapgevels aangebracht die de gevels een ritmisch en statig karakter geven. De houten kruiskozijnen met roedenverdeling versterken het historische uiterlijk.
Een van de meest in het oog springende onderdelen is de monumentale toegangspoort aan de Johannes Camphuijsstraat. Deze is uitgevoerd in natuursteen en heeft een risalerende (naar voren springende) partij. Boven de poort bevindt zich een aedicula (een nis in de vorm van een klein tempelfront) met daarin een 17e-eeuws beeld van een Faam, een vredesengel. Dit beeld is een van de interieuronderdelen die afkomstig is van het oorspronkelijke hofje aan de Boekhorststraat. Boven het beeld is een natuurstenen banderol met het jaartal van de nieuwbouw te zien. De poort zelf wordt overdekt door kruisribgewelven. In de zijwand van de doorgang bevindt zich een hardstenen gedenkplaat die herinnert aan de stichter en de geschiedenis van het hofje.
Bezoekersinformatie
Het Hofje van Hoogelande is een Rijksmonument en primair een wooncomplex. De rust en privacy van de bewoners staan voorop. Hoewel het hofje een architectonisch en historisch juweel is, is de binnentuin doorgaans niet vrij toegankelijk voor het grote publiek. Toeristen en geïnteresseerden kunnen de prachtige voorgevel en de monumentale toegangspoort aan de Johannes Camphuijsstraat 61 te allen tijde van buitenaf bewonderen. Soms, tijdens speciale evenementen zoals Open Monumentendag, wordt het hofje opengesteld voor bezichtiging. Het is raadzaam om de agenda van dergelijke evenementen in Den Haag te raadplegen voor een mogelijke bezoekkans. Respecteer te allen tijde de privacy van de bewoners door niet ongevraagd het terrein te betreden of geluidsoverlast te veroorzaken.
Leuke Weetjes
- Verhuisde Kunst: Een van de meest bijzondere aspecten van het hofje is dat belangrijke sierelementen van de oude locatie zijn 'meeverhuisd'. Het 17e-eeuwse beeld van de vredesengel (Faam) boven de poort is het meest prominente voorbeeld. Ook de oude waterpomp op de binnenplaats is afkomstig uit het oorspronkelijke hofje.
- Architect met een oeuvre: Architect W.B. Liefland was een productief architect in Den Haag rond de eeuwwisseling en heeft diverse andere kenmerkende gebouwen in de stad ontworpen, vaak in de neorenaissancestijl.
- Een voortgezette traditie: De Stichting Hofje van Hoogelande, die in 1669 in het leven werd geroepen door Jonkheer Eduard van Hoogelande, bestaat nog steeds en beheert het hofje, waarmee de wens van de stichter om huisvesting te bieden aan minderbedeelden al meer dan 350 jaar wordt voortgezet.
- Dubbele Geschiedenis: Het hofje heeft een unieke dubbele geschiedenis: een 17e-eeuwse stichtingsgeschiedenis verbonden aan de Boekhorststraat en een 20e-eeuwse (her)bouwgeschiedenis in het Bezuidenhout. Dit maakt het een interessant object voor zowel sociale als architectuurhistorici.
