Hofje Dirk en Johanna Antonia Lammers Schelpstraat 13, 2514 KH Den Haag
Hofje Dirk en Johanna Antonia Lammers
Het Hofje van Lammers, officieel de Dirk en Johanna Antonia Lammers-Stichting, is een historisch hofje gelegen aan de Schelpstraat 5 t/m 43 in Den Haag. Dit hofje, een oase van rust in de drukke stad, werd gesticht als een liefdadigheidsinstelling en biedt een unieke inkijk in de 19e-eeuwse filantropie en architectuur. Het is een van de tien liefdadigheidshofjes in Den Haag en is specifiek bedoeld voor “ongelukkige, fatsoenlijke weduwen of juffrouwen uit den burgerstand”. Het hofje is een Rijksmonument en een prachtig voorbeeld van de sociale geschiedenis van de stad.
Beschrijving
Het hofje bestaat uit twintig woningen die in twee rijen tegenover elkaar zijn gebouwd, gescheiden door een serene binnentuin. De tuin is aangelegd met groen, geschoren heggen en voetpaden van IJsselsteentjes. In het midden van de tuin staat een gietijzeren pomp, die het historische karakter van de plek versterkt. De woningen zijn klein en sober, bestaande uit één vertrek met een zolder. Elke woning heeft een eigen privaat en was sinds 1884 voorzien van een duinwaterkraan in het portaal. De sfeer in het hofje is er een van rust en gemeenschap, een sterk contrast met het leven buiten de poorten.
Geschiedenis
Het Hofje van Lammers werd in 1875 gesticht uit de nalatenschap van Johanna Antonia Lammers (1787-1874) en haar eerder overleden broer Dirk Lammers. Johanna, die een aanzienlijk vermogen naliet van naar schatting zes tot acht miljoen gulden, bepaalde in haar testament dat er een fonds moest worden opgericht, de Dirk en Johanna Antonia Lammersstichting, om twee hofjes te financieren. Naast het hofje in de Schelpstraat werd er ook een kleiner hofje met tien woningen gebouwd in de Badhuisstraat in Scheveningen, specifiek voor de weduwen en kinderen van verongelukte vissers. De stichtingen zijn in oktober 1980 ontbonden en sinds 1981 is de Koninklijke Haagse Woningvereniging van 1854 eigenaar van de hofjes.
Architectuur
Het hofje is ontworpen door architect B.P. Schippers in een eclectische stijl. Het complex heeft een U-vormige plattegrond, waarbij de twee vleugels met woningen met elkaar worden verbonden door een muur aan de straatzijde. In deze muur bevindt zich de statige ingangspoort, die is voorzien van gepleisterde lisenen en een dubbele voluutbekroning. Op de gevels aan weerszijden van de poort staat de naam van de stichting en het bouwjaar vermeld. De woningen zelf zijn opgetrokken uit traditionele baksteen en hebben een zadeldak bedekt met pannen. Elke woning is twee vensterassen breed en heeft aan de hofzijde een strokendeur met een tweeruits bovenlicht en een houten negenruitsschuifraam. De architectuur is een gaaf voorbeeld van 19e-eeuwse liefdadigheidsbouw, waarbij eenvoud en functionaliteit worden gecombineerd met een representatieve uitstraling aan de straatkant.
Bezoekersinformatie
Het hofje is gelegen aan de Schelpstraat 13, 2514 KH Den Haag. Hoewel het een bezienswaardigheid is, is het belangrijk te onthouden dat de woningen particulier bewoond zijn. Bezoekers worden verzocht de privacy en de rust van de bewoners te respecteren. Het hofje is overdag meestal vrij toegankelijk via de ongesloten poort, maar specifieke openingstijden zijn er niet. Het hofje is aangewezen als Rijksmonument, wat de historische en culturele waarde ervan onderstreept.
Leuke Weetjes
Oorspronkelijk waren de leefregels in het hofje streng. Zo mochten bewoonsters bijvoorbeeld alleen in de middaguren de was buiten hangen.
Bijzonder was de verdeling van de woningen op basis van geloofsovertuiging: de ene rij huisjes was bestemd voor protestantse bewoonsters en de andere rij voor katholieke bewoonsters.
Johanna Lammers was niet alleen verantwoordelijk voor de bouw van dit hofje en het hofje in Scheveningen, maar haar stichting ondersteunde ook ‘protestantse juffrouwen’ in het Sint Nicolaas Gasthuis en hielp fatsoenlijke lieden die buiten hun schuld in financiële problemen waren geraakt.
Het hofje in de Schelpstraat is het grootste van de twee Lammers-hofjes, met twintig woningen tegenover de tien in de Badhuisstraat.
