Het Artiestenhof in Den Haag
Het Artiestenhof is een historisch hofje in de Trompstraat, gelegen in de Zeeheldenbuurt (het Zeeheldenkwartier) in Den Haag. Met de toegangspoort gesitueerd nabij Trompstraat 168, bevindt het complex zich op korte afstand van het Haagse stadscentrum en de Koninklijke Stallen aan de Hogewal. Dit negentiende-eeuwse hofje werd oorspronkelijk gebouwd in opdracht van koning Willem III voor de huisvesting van zijn stalpersoneel. In de twintigste eeuw transformeerde de bewonerssamenstelling, waardoor het hofje uitgroeide tot een ontmoetingsplek voor kunstenaars, acteurs en intellectuelen.
Beschrijving
Het Artiestenhof bestaat uit veertien woningen die zijn verdeeld over twee tegenover elkaar liggende rijen van elk zeven huizen. Elke woning beschikt over zowel een voortuin als een achtertuin. De toegang tot het binnenterrein verloopt via een overbouwde poortdoorgang aan de Trompstraat. Oorspronkelijk was de ruimte tussen de twee huizenrijen ingericht als één grote, gemeenschappelijke tuin. Vóór de Tweede Wereldoorlog is deze opzet echter gewijzigd: de gemeenschappelijke grond werd opgesplitst, zodat elke woning sindsdien een eigen, afgebakend stuk voortuin heeft. Een centraal gelegen voetpad scheidt de voortuinen van elkaar en loopt over de volledige lengte van het hofje.
Geschiedenis
De Trompstraat was rond het jaar 1850 een zijstraat van de Piet Heinstraat en herbergde in die tijd vijf verschillende hofjes en diverse kleine ambachtelijke bedrijven. De grond waarop de straat ligt, was destijds eigendom van de hertogin van Saksen-Weimar. In 1872 kreeg de straat haar officiële naam en in 1875 werd de Trompstraat doorgetrokken tot aan de Laan van Meerdervoort. Om de bouw van het hofje mogelijk te maken, werd in 1875 een langs de straat lopende sloot gedempt.
In 1878 (sommige bronnen vermelden 1875) werd het hofje voltooid in opdracht van koning Willem III. Het doel was om hier het personeel van de Koninklijke Stallen te huisvesten, welke in 1876 aan de Hogewal waren gebouwd. In de jaren dertig en veertig van de twintigste eeuw veranderde het karakter van het hofje toen er in toenemende mate kunstenaars kwamen wonen. Hierdoor kreeg het complex eerst de naam "Schildershofje" en later de naam "Artiestenhof" of "Artiestenhofje".
Na de Tweede Wereldoorlog verkeerden de woningen in slechte staat en werden diverse huisjes onbewoonbaar verklaard. In de jaren vijftig werd het hofje grondig gerestaureerd onder leiding van het ministerie van Wederopbouw. Hierbij werd een deel van het hoofdgebouw aan de straatzijde gesloopt om de huidige, brede toegangspoort te kunnen realiseren.
Architectuur
In vergelijking met andere arbeidershofjes uit het einde van de negentiende eeuw werden de woningen van het Artiestenhof relatief groot en met hoogwaardiger bouwmaterialen gerealiseerd. De architectuur is kenmerkend voor de sobere negentiende-eeuwse baksteenbouw, met geschakelde woningen van twee bouwlagen onder een schuin dak. De voorgevels zijn voorzien van schuiframen.
Oorspronkelijk was het hofje niet direct vanaf de straat zichtbaar; men betrad het complex via twee zeer smalle gangen tussen de huizen in de Trompstraat. De huidige, brede poortconstructie is ontstaan na de sloop van het pand aan de straatkant waarin voorheen een wasserij was gevestigd. Dit heeft gezorgd voor een betere ontsluiting en meer lichtinval op het binnenterrein.
Bezoekersinformatie
Het Artiestenhof bevindt zich aan de Trompstraat 168 in Den Haag. Omdat de woningen in het hofje particulier bewoond worden, is het binnenterrein niet vrij toegankelijk voor grootschalig toerisme. Bezoekers wordt gevraagd de privacy en rust van de bewoners te respecteren. De toegangspoort en de binnentuin zijn vanaf de openbare weg gedeeltelijk te bezichtigen.
- Bereikbaarheid met openbaar vervoer: Het Zeeheldenkwartier is bereikbaar met tram 16 (halte Noordwal of Prins Hendrikstraat) en tram 17 (halte Zoutmanstraat). Vanaf deze haltes is het ongeveer 5 tot 10 minuten lopen naar de Trompstraat.
- Bereikbaarheid met de auto: Parkeren in de Trompstraat en de omliggende straten van het Zeeheldenkwartier is uitsluitend tegen betaling mogelijk en de parkeercapaciteit is beperkt. Bezoekers die met de auto reizen, kunnen gebruikmaken van openbare parkeergarages aan de rand van het centrum, zoals Parkeergarage Torengarage of Parkeergarage Mauritskade.
Leuke Weetjes
- De Kunstpaus: Een centrale figuur in de geschiedenis van het hofje was de kunstcriticus, docent en verzamelaar Hendricus Petrus (Henk) Bremmer (1871–1956). Hij woonde vlakbij het hofje aan de Trompstraat 322 en was een belangrijke initiator van het culturele klimaat in en rond het Artiestenhof. Bremmer was onder andere de adviseur van Helene Kröller-Müller en hielp haar bij het opbouwen van haar kunstverzameling, die later de basis vormde voor het Kröller-Müller Museum. Vanwege zijn grote invloed op de Nederlandse kunstwereld werd hij ook wel de "Kunstpaus" genoemd.
- Bekende bewoners: Onder de bewoners van het hofje bevonden zich diverse bekende Nederlandse kunstenaars en artiesten, waaronder de schilder Theo Bitter (mede-oprichter van de kunstenaarsgroep Haagse Verve en leraar aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten), schilder Lucas Bauer, de poppenspeler Guido van Deth, acteur Ton van Otterloo en de buikspreker en jongleur Jan Nobbe.
- De Chinese wasserij: Voordat de toegangspoort in de jaren vijftig werd verbreed, was in het gesloopte pand aan de straatzijde een Chinese wasserij gevestigd.
- Sloot dempen: Het hofje is gebouwd op een voormalige sloot die speciaal voor dit project in 1875 werd gedempt.
