Javastraat 99-161, Den Haag
Het Javalaantje is een historisch hofje gelegen aan de Javastraat 99-161 in Den Haag, op de grens van de wijk Willemspark en de Archipelbuurt. Dit voormalige negentiende-eeuwse wooncomplex werd oorspronkelijk gebouwd om huisvesting te bieden aan arbeiders en burgerpersoneel van de nabijgelegen kazerne. Tegenwoordig is het complex aangewezen als gemeentelijk monument en maakt het deel uit van een rijksbeschermd stadsgezicht. Het hofje fungeert nu als een rustige woonlocatie in een stedelijke omgeving, waar de historische structuur en sfeer goed bewaard zijn gebleven.
Beschrijving
Het Javalaantje wijkt in structuur af van de traditionele liefdadigheidshofjes die men elders in Nederlandse steden vindt. Het bestaat uit twee parallelle rijen woningen die recht tegenover elkaar zijn gesitueerd. Door het midden van het complex loopt een verhard voetpad dat de woningen met elkaar en met de straat verbindt. Aan weerszijden van dit pad bevinden zich kleine voortuintjes die bij de individuele woningen horen. Aan het einde van de doodlopende steeg bevindt zich een historische gietijzeren waterpomp, die herinnert aan de tijd dat de woningen nog geen eigen wateraansluiting hadden. Vandaag de dag zijn veel van de woningen gemoderniseerd en in particulier bezit, waarbij sommige woningen zijn samengevoegd tot grotere leefruimtes.
Geschiedenis
De oorsprong van het Javalaantje ligt in het jaar 1862. In dat jaar kochten Gerardus van der Leeuw en zijn compagnons een stuk tuingrond en een naastgelegen sloot achter de toenmalige Frederikskazerne. Deze grond werd verworven van de lokale tuinder Pieter Antonius Haring. Tussen 1863 en 1865 werden er op deze locatie dertig kleine woningen gebouwd, verdeeld over twee rijen van vijftien. In 1866 werd de oprichting van het complex officieel kadastraal geregistreerd.
De huisjes waren primair bedoeld voor het burgerpersoneel van de nabijgelegen Frederikskazerne, die destijds aan de overkant van de weg lag. In de vroege jaren was de leefomgeving minder comfortabel dan nu. Het complex lag destijds aan een open sloot die voor stankoverlast zorgde; deze sloot werd pas in 1869 gedempt. Het pad kreeg toen de naam Javalaan. Na de invoering van de Woningwet in 1901 moesten de eigenaren ingrijpende verbeteringen doorvoeren om te voorkomen dat de woningen onbewoonbaar werden verklaard. In de jaren vijftig van de twintigste eeuw werd de naam Javalaan gewijzigd in Javastraat, waarna het zijlaantje bekend kwam te staan als het Javalaantje. In oktober 2016 vierden de bewoners het 150-jarig bestaan van het hofje met de publicatie van een historisch jubileumboek.
Architectuur
De architectuur van het Javalaantje is kenmerkend voor een negentiende-eeuws exploitatiehofje. De woningen zijn eenvoudig van opzet en opgetrokken uit baksteen, met sobere gevels die passend waren voor de arbeidersklasse van die tijd. Oorspronkelijk ging het om dertig identieke, kleine rug-aan-rug- of rijwoningen. Tussen 1874 en 1879 werden er aan de straatzijde twee zogenaamde kopwoningen aan de rijen toegevoegd, die qua indeling en grootte afweken van de rest van het complex. In de loop van de twintigste en eenentwintigste eeuw zijn diverse woningen intern gerenoveerd en soms samengevoegd om aan moderne wooneisen te voldoen. Het uiterlijk van de gevels is echter strikt beschermd om het historische karakter van het gemeentelijk monument te behouden.
Bezoekersinformatie
Het Javalaantje bevindt zich aan de Javastraat 99-161 in Den Haag en is goed bereikbaar met het openbaar vervoer via diverse tram- en buslijnen die stoppen in de omliggende Archipelbuurt. Omdat de woningen in het hofje particulier eigendom zijn en de tuinen privéruimte betreffen, is het hofje niet vrij toegankelijk voor grootschalig toerisme of rondleidingen. Bezoekers wordt dringend verzocht de privacy en de rust van de bewoners te respecteren. Vanaf de openbare weg (de Javastraat) is de ingang van het hofje echter goed te bekijken. Een bezoek aan de buitenzijde is goed te combineren met een wandeling door het aangrenzende Willemspark en de historische Frederikstraat.
Leuke Weetjes
- Direct naast het hofje ligt het Bosje van Repelaer, een openbaar buurtparkje dat zijn naam dankt aan de familie Repelaer van Molengraaf. Dit bosje maakte in de zeventiende eeuw oorspronkelijk deel uit van het uitgestrekte Landgoed Rozendoorn.
- Halverwege het Bosje van Repelaer staat een klein kunstwerk genaamd "Doosvrucht". Deze sculptuur uit 1980, gemaakt door kunstenaar Rein Draijer, stelt een kastanjebolster voor en staat op de plek waar voorheen een monumentale paardenkastanje groeide.
- De gietijzeren waterpomp aan het einde van het pad is niet meer functioneel, maar dient nog altijd als een belangrijk historisch herkenningsteken van het hofje.
- In tegenstelling tot veel andere Haagse hofjes, die door charitatieve instellingen of rijke stichters werden gebouwd voor armen en weduwen, is het Javalaantje opgezet als een commercieel project (exploitatiehofje) door particuliere investeerders.
