Wijde Appelaarsteeg 11, 2011 HB Haarlem
Hofje van Bakenes (Bakenesserkamer)
Het Hofje van Bakenes, officieel bekend als de Bakenesserkamer, is een verborgen parel in het hart van Haarlem. Verscholen achter een onopvallende poort in de Wijde Appelaarsteeg, opent zich een wereld van serene rust en eeuwenoude geschiedenis. Dit hofje wordt algemeen beschouwd als het oudste nog bestaande en in gebruik zijnde hofje van Nederland, een plek waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Een bezoek aan de Bakenesserkamer is een stap terug in de tijd, een unieke kans om de sfeer te proeven van het middeleeuwse Haarlem en de liefdadigheid die de basis vormde voor deze bijzondere woongemeenschappen.
Beschrijving
Bij binnenkomst via de statige poort aan de Wijde Appelaarsteeg wordt de bezoeker onmiddellijk omarmd door een oase van stilte. De drukte van de stad verdwijnt en maakt plaats voor de serene sfeer van de binnentuin. Het hofje is opgebouwd in een klassieke U-vorm rondom een zorgvuldig onderhouden gazon en tuin met bloemperken en een oude waterpomp in het midden. De twintig kleine woningen die de binnenplaats omringen, stralen een schilderachtige eenvoud uit. De gevels van rode baksteen, de kleine ramen met witte kozijnen en de donkergroene deuren creëren een harmonieus en fotogeniek geheel. De sfeer is er een van ingetogenheid en gemeenschap, een levend monument waar de bewoners nog steeds genieten van de rust en de beschutting die het hofje al eeuwenlang biedt.
Geschiedenis
De geschiedenis van de Bakenesserkamer gaat terug tot 1395. In dat jaar bepaalde de rijke koopman Dirck van Bakenes in zijn testament dat een deel van zijn vermogen moest worden gebruikt om een 'camer' (kamer of huisvesting) te stichten voor arme, alleenstaande vrouwen. Het oorspronkelijke doel was om dertien vrouwen 'van goede naam en faam' onderdak te bieden, zodat zij niet in armoede hoefden te leven. De stichting was een typisch voorbeeld van middeleeuwse liefdadigheid, waarbij welgestelde burgers zorgden voor de minderbedeelden in de samenleving, vaak om hun eigen zielenheil veilig te stellen.
Hoewel het hofje in 1395 werd gesticht, zijn de huidige gebouwen niet meer de originele middeleeuwse huisjes. Na een periode van verval werden de meeste woningen in de periode 1657-1663 volledig herbouwd in de toen heersende stijl. De fundamentele opzet en functie van het hofje bleven echter ongewijzigd. Door de eeuwen heen is het hofje bestuurd door regenten, die toezicht hielden op de financiën en het welzijn van de bewoonsters. In de 20e eeuw onderging het hofje een grondige restauratie om het te behouden voor de toekomst. Tegenwoordig is het een Rijksmonument en wordt het nog steeds bewoond.
Architectuur
De architectuur van het Hofje van Bakenes is een prachtig voorbeeld van sobere, 17e-eeuwse Hollandse bouwkunst. De meest opvallende architectonische feature is de toegangspoort. Deze poort is voorzien van een hardstenen omlijsting met daarboven een gevelsteen met de Latijnse inscriptie: "INGANG VAN DE BAKENESSE CAMER / GESTICHT IN 'T JAER ONSES HEEREN / M.CCC.XCV." (1395). Boven de deur zelf staat een tweede, veelzeggende tekst: "Niet om Verdienste maar uit Genade". Dit benadrukt het liefdadige karakter van de stichting.
De woningen zelf zijn eenvoudig en functioneel. Ze bestaan uit één of twee verdiepingen onder een doorlopend zadeldak met rode dakpannen. De bakstenen gevels zijn onversierd, wat de focus legt op de ritmische herhaling van de deuren en ramen. De kleine, roedeverdeelde ramen zijn kenmerkend voor de bouwperiode en zorgden voor beperkte lichtinval, maar ook voor het behoud van warmte. De U-vormige plattegrond creëert een gevoel van geborgenheid en sluit de buitenwereld effectief buiten. Centraal in de tuin staat een klassieke gietijzeren waterpomp, die herinnert aan de tijd dat dit de enige bron van water was voor de bewoners.
Bezoekersinformatie
- Adres: Wijde Appelaarsteeg 11, 2011 HB Haarlem
- Openingstijden: Het hofje is doorgaans dagelijks geopend voor publiek van maandag tot en met zaterdag, tussen 10:00 en 17:00 uur. Op zon- en feestdagen is het hofje gesloten. De openingstijden kunnen variëren.
- Toegang: De toegang is gratis.
- Belangrijke Regels: Dit is een woonhofje. Bezoekers worden dringend verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Wees stil, loop niet over het gras en fotografeer de bewoners niet.
Leuke Weetjes
- Het oudste hofje: De Bakenesserkamer strijdt met het Hofje van Arent Bosch in Voorschoten om de titel 'oudste hofje van Nederland', maar wordt vanwege zijn ononderbroken functie en locatie in Haarlem vaak als de winnaar gezien.
- De betekenis van 'Kamer': De oorspronkelijke naam 'Bakenesser Kamer' verwijst naar de simpele, eenkamerwoningen die werden aangeboden. Het was letterlijk een 'kamer' voor de armen.
- Symbolisch getal: Het oorspronkelijke aantal van dertien huisjes was mogelijk symbolisch, verwijzend naar Jezus en zijn twaalf apostelen, een veelvoorkomend getal in christelijke stichtingen.
- De Regentenkamer: Zoals veel hofjes had ook de Bakenesserkamer een regentenkamer, een bestuurskamer waar de regenten vergaderden over het beheer van het hofje. Deze bevindt zich in het poortgebouw.
