Jansweg 39, 2011 KL Haarlem
Verscholen achter een statige poort aan de drukke Jansweg in Haarlem ligt een oase van rust en classicistische pracht: het Hofje van Staats. Dit hofje, officieel bekend als de Fundatie van Jorden van der Staats, is een van de meest indrukwekkende en luxueus uitgevoerde hofjes van de stad. In tegenstelling tot de sobere, middeleeuwse hofjes, straalt deze stichting de rijkdom en verfijning uit van de 18e eeuw. Een bezoek aan het Hofje van Staats is een stap terug in de tijd, naar een wereld van weldadigheid, symmetrie en serene schoonheid, een perfecte tegenhanger van de levendige stad die eromheen bruist.
Beschrijving
Bij het betreden van het Hofje van Staats via de monumentale zandstenen poort, ontvouwt zich een perfect symmetrische, U-vormige binnentuin. De tuin is zorgvuldig onderhouden, met strakke buxushagen, bloemperken en een klassieke hardstenen waterpomp in het midden. Rondom deze serene binnentuin zijn dertig woningen gegroepeerd, verdeeld over twee verdiepingen. De gevels zijn opgetrokken uit rode baksteen met strakke, regelmatige raampartijen die de rust en orde van het ontwerp benadrukken. Het meest opvallende gebouw is het hoofdgebouw aan de achterzijde van de tuin, dat iets groter en rijker gedecoreerd is dan de vleugels. Hier bevindt zich de beroemde regentenkamer. Het hofje ademt een sfeer van voorname rust. Het contrast tussen de stilte binnen de muren en het verkeer op de Jansweg is opmerkelijk en versterkt het gevoel een verborgen juweel te hebben ontdekt.
Geschiedenis
De geschiedenis van het hofje is onlosmakelijk verbonden met zijn stichter, Jorden van der Staats (1653-1730). Hij was een succesvol en vermogend garenkoopman in Haarlem. Omdat hij en zijn vrouw kinderloos bleven, besloot hij zijn gehele fortuin na te laten voor de oprichting van een hofje voor "bejaarde vrijsters of weduwen" van de Nederduits-Gereformeerde Kerk. Na zijn overlijden in 1730 werd zijn testament uitgevoerd en werd direct begonnen met de bouw op de plek van het voormalige Cellebroersklooster. De bouw, onder leiding van architect Hendrik de Werff, werd in 1733 voltooid. Het hofje was van meet af aan een prestigieus project, bedoeld om niet alleen onderdak te bieden, maar ook om de status en vroomheid van de stichter te etaleren. Eeuwenlang werd het hofje bestuurd door regenten, die vergaderden in de prachtige regentenkamer en toezagen op het welzijn van de bewoonsters en het onderhoud van het complex. Tot op de dag van vandaag wordt het hofje nog steeds bewoond en vervult het zijn oorspronkelijke functie.
Architectuur
De architectuur van het Hofje van Staats is een schoolvoorbeeld van de late Lodewijk XIV-stijl, die overgaat in de Rococo. Dit is het best zichtbaar in de toegangspoort. Deze imposante poort van Bentheimer zandsteen is rijkelijk versierd met rocaille-ornamenten, krulwerk en het familiewapen van Jorden van der Staats. Boven de doorgang staat de stichtingsinscriptie gebeiteld. Eenmaal binnen valt de strikte symmetrie van het complex direct op. De gebouwen vormen een harmonieus geheel. Het hoofdgebouw, waar de regentenkamer is gevestigd, heeft een licht risalerend middengedeelte dat wordt bekroond door een fraai gebeeldhouwd fronton. De regentenkamer zelf is een hoogtepunt van 18e-eeuws interieurontwerp, met prachtig stucwerk op het plafond, een marmeren schouw en historische portretten van de stichter en de eerste regenten. De woningen zelf zijn relatief eenvoudig maar elegant, met de kenmerkende roedeverdeling in de ramen en identieke deuren die bijdragen aan de uniforme en rustgevende uitstraling van het hof.
Bezoekersinformatie
- Adres: Jansweg 39, 2011 KL Haarlem
- Openingstijden: De binnentuin is doorgaans geopend voor publiek op werkdagen van 10:00 tot 17:00 uur. In het weekend en op feestdagen is het hofje gesloten. De woningen en de regentenkamer zijn privé en niet toegankelijk voor bezoekers.
- Toegang: De toegang tot de binnentuin is gratis.
- Belangrijk: Hofjes zijn particuliere wooncomplexen. Bezoekers worden dringend verzocht de privacy en rust van de bewoners te respecteren. Wees stil, blijf op de aangelegde paden en maak geen foto's van de bewoners of hun woningen.
Leuke Weetjes
- Een kostbaar project: De bouw van het hofje kostte destijds het astronomische bedrag van 65.000 gulden, een testament van de immense rijkdom van de stichter.
- De regentenkamer als museumstuk: De regentenkamer is zo goed bewaard gebleven dat het interieur vrijwel onveranderd is sinds de 18e eeuw. De portretten zijn geschilderd door de Haarlemse schilder Frans Decker.
- Geen armenhuis: In tegenstelling tot veel andere hofjes was het Hofje van Staats niet bedoeld voor de allerarmsten. De bewoonsters moesten bij hun intrede een bepaald bedrag inleggen en werden geacht van goede komaf te zijn.
- De Pomp: De waterpomp in het midden van de tuin was niet alleen functioneel voor de watervoorziening, maar diende ook als een sociaal middelpunt waar bewoonsters elkaar ontmoetten.
