Hofje Codde en Van Beresteijn
Adres: Jos Cuypersstraat 16, 2014 XD Haarlem
Beschrijving
Het Hofje Codde en Van Beresteijn, gelegen in de Geschiedschrijversbuurt in Haarlem Zuid-West, is een uniek voorbeeld van hoe moderne architectuur en eeuwenoude traditie kunnen samensmelten. In tegenstelling tot de meeste historische hofjes in de stad, dateert het huidige complex uit 1968. Het bestaat uit achttien moderne woningen die, in de klassieke hofjesstijl, rond een prachtig onderhouden binnentuin zijn gerangschikt. Hoewel het gebouw zelf een product is van de jaren zestig, ademt de sfeer de rust en beslotenheid die zo kenmerkend is voor Haarlemse hofjes. In de tuin en gevels zijn oude gevelstenen en gedenkplaten van de oorspronkelijke, gesloopte hofjes verwerkt. Deze elementen fungeren als een tastbare herinnering aan het rijke verleden en de lange geschiedenis van liefdadigheid die aan deze plek verbonden is. Het hofje biedt nog steeds huisvesting aan alleenstaande katholieke vrouwen van 60 jaar en ouder en staat bekend als de meest welvarende hofjesstichting in Haarlem, met moderne faciliteiten voor haar bewoners.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Hofje Codde en Van Beresteijn is complex en omvat de samensmelting van twee afzonderlijke hofjes met een eigen, diepgewortelde historie.
Het oudste van de twee, het Hofje van Codde, werd gesticht in 1609. De basis hiervoor werd gelegd in het testament van Mr. Pieter Jansz Codde uit 1598. Codde, een katholieke priester, wilde dat uit de opbrengst van zijn nalatenschap vier 'camerkens' (kleine woningen) in hofjesstijl zouden worden gebouwd voor arme, oudere vrouwen. Zijn executeur, Hendrick Spoorwater, realiseerde dit in 1609 aan de Nauwe Damsteeg. Door de jaren heen werd dit hofje ook wel het 'Hofje van Spoorwater' genoemd.
Bijna een eeuw later, in 1684, werd het Hofje van Beresteijn gesticht door Claes van Beresteyn, een welgestelde schilder. Ook dit hofje was bedoeld om huisvesting te bieden aan behoeftige ouderen. De twee hofjes functioneerden lange tijd onafhankelijk van elkaar, hoewel ze al sinds 1731 een gezamenlijk bestuur hadden.
In de jaren zestig van de 20e eeuw onderging het stationsgebied van Haarlem een grootschalige herinrichting. De oorspronkelijke locaties van beide hofjes, die naast elkaar in de binnenstad lagen, moesten plaatsmaken voor kantoren en hoogbouw. Vanwege het gezamenlijke bestuur werd besloten om de twee stichtingen samen te voegen en één nieuw, modern hofje te bouwen op een andere locatie. In 1967 werden de oude hofjes gesloopt. Het nieuwe, gecombineerde Hofje Codde en Van Beresteijn werd gebouwd aan de Jos Cuypersstraat, vlakbij de monumentale Kathedrale basiliek Sint Bavo, en werd officieel geopend op 30 augustus 1969.
Architectuur
De architectuur van het huidige hofje is een duidelijk product van zijn tijd en onderscheidt zich van de historische hofjes in de Haarlemse binnenstad. Het complex werd ontworpen door architect J.H. van der Laan in een stijl die typerend is voor de late jaren zestig en vroege jaren zeventig. Kenmerkend zijn de strakke lijnen, het gebruik van baksteen en de functionele opzet van de woningen. Ondanks dit moderne uiterlijk is de traditionele opzet van een hofje – woningen die een gemeenschappelijke binnentuin omsluiten – volledig intact gebleven. Dit creëert een gevoel van gemeenschap en geborgenheid. Een bijzonder architectonisch detail is de bewuste integratie van historische elementen. Oude gevelstenen en gedenkplaten van de gesloopte hofjes zijn zorgvuldig in de nieuwe muren ingemetseld. Dit zorgt voor een visuele link met het verleden en vertelt het verhaal van de lange geschiedenis van de stichtingen.
Bezoekersinformatie
Het Hofje Codde en Van Beresteijn is gelegen aan de Jos Cuypersstraat 16, 2014 XD Haarlem, in de nabijheid van de imposante Kathedrale basiliek Sint Bavo. Zoals alle hofjes is ook dit een privaat wooncomplex. Bezoekers zijn welkom om de rust en de bijzondere sfeer van de binnentuin te ervaren, maar worden dringend verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Wees stil en loop niet de woningen binnen. Het hofje is niet primair een toeristische attractie, maar een plek waar mensen wonen.
Leuke Weetjes
- Rijkste Stichting: Het Hofje Codde en Van Beresteijn staat bekend als de meest vermogende hofjesstichting van Haarlem, waardoor het zijn bewoners moderne en goed onderhouden voorzieningen kan bieden.
- Drie Verhuizingen: In zijn lange bestaan is het Hofje van Codde driemaal verhuisd. De laatste verhuizing in 1969 was de meest ingrijpende, waarbij het fuseerde met het Hofje van Beresteijn.
- Kunsthistorische connectie: Een portret van Hillegond Gerritsdr, een non die haar bezittingen naliet aan het hofje, werd geschilderd door de beroemde 16e-eeuwse kunstenaar Maarten van Heemskerck. Dit schilderij hing eeuwenlang in de regentenkamer en is tegenwoordig in bruikleen gegeven aan het Frans Hals Museum.
- Architecturale Naamgeving: De straat waar het hofje zich bevindt, de J. Cuypersstraat, is vernoemd naar Joseph Cuypers, de architect van de naastgelegen kathedraal. Hoewel het hofje zelf door een andere architect is ontworpen, creëert dit een mooie symbolische verbinding tussen de twee gebouwen.
