Wijnbergshofje
Adres: Barrevoetestraat 4, 2011 WR Haarlem
Wijnbergshofje
Het Wijnbergshofje, gelegen aan de sfeervolle Barrevoetestraat in het hart van Haarlem, is een hofje met een oorsprong omstreeks 1662 en een huidige vorm grotendeels uit 1872. Zodra je door de onopvallende poort stapt, verlaat je de drukte van de stad en betreed je een oase van rust en historie. De serene binnentuin, omringd door de karakteristieke huisjes, nodigt uit tot een moment van bezinning en bewondering voor een stukje perfect bewaard gebleven verleden.
Beschrijving
De toegang tot het hofje wordt gevormd door een elegante, natuurstenen poort met daarboven een steen die de naam en het stichtingsjaar vermeldt: "INGANG VAN'T HOFJE VAN WIJNBERGEN GESTICHT IN'T IAAR 1662". Boven deze inscriptie prijkt het familiewapen van de stichter. Eenmaal binnen ontvouwt zich een klassieke, U-vormige binnenplaats. De tuin is het middelpunt, zorgvuldig onderhouden met gazons, bloemperken en een aantal oude bomen die in de zomer voor aangename schaduw zorgen. Centraal in de tuin staat een monumentale, hardstenen waterpomp, die vroeger de belangrijkste waterbron voor de bewoners was. Rondom de tuin staan de kleine woningen, elk met een eigen voordeur en ramen die uitkijken op het gemeenschappelijke groen. De sfeer is er een van ingetogenheid en gemeenschap, een wereld op zich, afgeschermd van de buitenwereld.
Geschiedenis
Het Wijnbergshofje ontstond omstreeks 1662 in een voormalig vermaanhuis van de Hoogduitse Doopsgezinde Gemeente. Het bood huisvesting aan oudere vrouwen uit die geloofsgemeenschap.
De huidige vorm van het hofje dateert grotendeels uit 1872. Daarbij bleef een oudere kern met de regentenkamer behouden.
De ondersteuning van de vroegere bewoonsters ging verder dan gratis huisvesting. Omstreeks 1800 kregen zij volgens het Hofjesberaad turf, boter en vlees, naast brood, wasvoorzieningen, geneeskundige hulp, medicijnen en een wekelijkse toelage van tien stuivers. Rond Pasen en in het najaar organiseerden de regenten bovendien een maaltijd met vlees. Het hofje bood aanvankelijk plaats aan veertien oudere vrouwen en een opzichter of opzichteres. Deze gegevens hebben betrekking op de historische voorziening, niet op het huidige aantal bewoners.
Architectuur
De huidige architectuur van het Wijnbergshofje dateert grotendeels uit 1872, met behoud van een oudere kern en regentenkamer. De poort is het meest decoratieve element, bedoeld om de status van de stichter te tonen. De woningen zelf zijn opgetrokken uit rode baksteen met eenvoudige, ritmische gevels. De oorspronkelijke kruiskozijnen zijn in de loop der tijd vaak vervangen door schuiframen, maar de harmonieuze uitstraling is intact gebleven. De daken zijn bedekt met traditionele rode dakpannen. De U-vormige opzet is een klassiek ontwerp voor hofjes, bedoeld om een gevoel van gemeenschap en veiligheid te creëren, terwijl de tuin als een gedeelde 'buitenkamer' functioneert. De regentenkamer, waar het bestuur van het hofje bijeenkwam, was een essentieel onderdeel van het complex, hoewel deze vandaag de dag niet meer als zodanig in gebruik is. De architectuur is niet groots of imposant, maar juist de menselijke schaal en de eenvoud maken het zo charmant en tijdloos.
Het rijksmonumentenregister beschrijft het hoofdgebouw aan de straat als een gebouw in eclectische trant. Het telt twee bouwlagen onder een met rode pannen gedekt schilddak. De voorgevel heeft vijf vensterassen, een gepleisterde middenpartij en hoekpilasters. De oudere regentenkamer bleef in het achterhuis behouden. In de waardering maakt de Rijksdienst onderscheid tussen de negentiende-eeuwse bebouwing en deze oudere kern; juist die combinatie behoort tot de beschreven monumentale waarde.
Bezoekersinformatie
- Adres: Barrevoetestraat 4, 2011 WR Haarlem
- Toegang: Volgens Hofjes in Haarlem is het hofje niet opengesteld voor bezoekers. Controleer eventuele bijzondere openstelling bij het bestuur.
- Openingstijden: Er zijn geen reguliere bezoekuren bevestigd.
- Belangrijk: Hofjes zijn particuliere woningen. Bezoekers worden dringend verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Wees stil, loop niet over het gras, kijk niet bij de mensen naar binnen en maak geen foto's van de bewoners.
Leuke Weetjes
- De naam van de straat: De Barrevoetestraat dankt haar naam aan een klooster van de Barrevoeters (Franciscaner monniken) dat hier in de middeleeuwen stond, nog voor de bouw van het hofje.
- Oud en nieuw: Bij de bouw van 1872 bleef een oudere kern met de regentenkamer behouden.
- De waterpomp: De centrale waterpomp was niet alleen functioneel, maar ook een sociale ontmoetingsplek. Hier kwamen de bewoonsters samen om water te halen en de laatste nieuwtjes uit te wisselen.
- Strenge regels: In de beginjaren moesten de bewoonsters zich aan strikte leefregels houden. Er was een avondklok, kerkbezoek was vaak verplicht en het ontvangen van mannelijk bezoek was aan strenge voorwaarden verbonden.
