Introductie
Welkom bij het Hofje van Willem van Heythuysen, een van de meest statige en unieke hofjes van Haarlem. Gesticht in de 17e eeuw, onderscheidt dit hofje zich door zijn open karakter en classicistische architectuur. In tegenstelling tot de meeste Haarlemse hofjes, die verborgen liggen achter een sobere gevel, presenteert het Hofje van Heythuysen zich met een monumentale en uitnodigende poort aan de Kleine Houtweg. Het is geen intiem, omsloten binnenhof, maar een ruim opgezet ‘hof’ met een U-vormige plattegrond rond een groot gazon. Gesticht uit de nalatenschap van de rijke koopman Willem van Heythuysen, biedt dit hofje al eeuwenlang een serene woonplek en vormt het een prachtig voorbeeld van liefdadigheid en architectonische grandeur uit de Gouden Eeuw.
Beschrijving
Het Hofje van Heythuysen is gelegen aan de rand van het historische centrum van Haarlem, aan de statige Kleine Houtweg. Bij aankomst wordt de bezoeker direct getroffen door de imposante zandstenen toegangspoort. Eenmaal door de poort ontvouwt zich een symmetrisch complex dat bestaat uit een voornaam hoofdgebouw en twee lagere zijvleugels. Deze drie gebouwen vormen een U-vorm rond een perfect onderhouden gazon, dat oorspronkelijk dienstdeed als bleekveld. Het hoofdgebouw, ook wel het regentenhuis genoemd, domineert het uitzicht met zijn klassieke fronton en statige uitstraling. De zijvleugels herbergen de woningen voor de bewoners. De sfeer is er een van rust en orde, een oase van stilte die een opvallend contrast vormt met de relatieve drukte van de stad. De open opzet geeft het hofje een parkachtige uitstraling, uniek voor de Haarlemse hofjes.
Geschiedenis
De geschiedenis van het hofje begint bij Willem van Heythuysen (ca. 1590-1650), een succesvolle en vermogende Haarlemse garen- en lakenkoopman. Hij was ongehuwd en kinderloos en besloot zijn fortuin na te laten aan een stichting voor de armen. In zijn testament, opgesteld in 1636, legde hij vast dat er een hofje gebouwd moest worden voor de huisvesting van arme, bejaarde echtparen of alleenstaande vrouwen. Na zijn overlijden in 1650 werd zijn wens uitgevoerd. De bouw vond plaats tussen 1654 en 1656 op een stuk grond net buiten de toenmalige stadswallen, in een gebied dat destijds nog een landelijk karakter had. De keuze voor deze locatie was ongebruikelijk, maar gaf de architecten wel de ruimte voor een grootse en open opzet. Het hofje is door de eeuwen heen zorgvuldig onderhouden en bewoond gebleven, en de oorspronkelijke functie als woonplek voor ouderen wordt tot op de dag van vandaag voortgezet.
Architectuur
De architectuur van het Hofje van Heythuysen is een zuiver voorbeeld van het Hollands Classicisme, een stijl die in de 17e eeuw populair was en streefde naar symmetrie, orde en harmonie, geïnspireerd op de klassieke oudheid. Het ontwerp wordt toegeschreven aan de invloedrijke architect Jacob van Campen, hoewel de uitvoering waarschijnlijk in handen was van stadsarchitect Pieter Post.
Het complex is strikt symmetrisch opgezet. De monumentale toegangspoort is rijkelijk versierd met het familiewapen van Van Heythuysen en zijn echtgenote (met wie hij later alsnog trouwde, maar wiens wapen al was opgenomen), geflankeerd door Ionische zuilen en een gebroken fronton.
Het hoofdgebouw is het architectonische hoogtepunt. Het heeft een centraal risaliet (een vooruitspringend deel van de gevel) dat wordt bekroond door een groot driehoekig fronton. Pilasters verdelen de gevel in harmonieuze vlakken. De woningen in de zijvleugels zijn soberder, maar volgen dezelfde classicistische principes van regelmaat en eenvoud, met karakteristieke kruiskozijnen en rode bakstenen muren die contrasteren met de zandstenen details van de poort en het hoofdgebouw.
Bezoekersinformatie
- Adres: Kleine Houtweg 135, 2012 CH Haarlem.
- Toegankelijkheid: Het hof is overdag vrij toegankelijk voor publiek. Bezoekers worden vriendelijk doch dringend verzocht de rust en privacy van de bewoners te respecteren. Blijf op de paden en spreek op gedempte toon.
- Openingstijden: Doorgaans geopend van maandag tot en met zaterdag van 10:00 tot 17:00 uur. Op zon- en feestdagen is het hofje gesloten voor bezoekers.
- Toegangsprijs: De toegang is gratis.
- Let op: De woningen en het hoofdgebouw zijn privé en niet toegankelijk voor het publiek.
Leuke Weetjes
- Portret door Frans Hals: De stichter, Willem van Heythuysen, is vereeuwigd door de beroemde Haarlemse schilder Frans Hals. Dit levensgrote portret, waarop hij nonchalant en vol zelfvertrouwen poseert, is een meesterwerk uit de Gouden Eeuw en hangt nu in de Alte Pinakothek in München.
- Hof, geen Hofje: Vanwege zijn open en grootse opzet wordt het complex vaak een 'hof' genoemd in plaats van een 'hofje'. Dit onderscheidt het van de vele kleine, intieme en omsloten hofjes die Haarlem rijk is.
- Het Bleekveld: Het grote grasveld in het midden was oorspronkelijk een functioneel bleekveld. Hier werd linnen, een belangrijk handelsproduct voor Van Heythuysen, in de zon gebleekt om het witter te maken. Dit detail verbindt de functie van het hof direct met het beroep van de stichter.
- Latijnse Spreuk: Boven de ingang van het hoofdgebouw staat de Latijnse spreuk "Spes Mea Christus", wat "Christus is mijn hoop" betekent. Dit reflecteert de diepe religieuze overtuiging van de stichter, die een drijfveer was voor zijn liefdadigheid.
