Hofje in den Groenen Tuin
Introductie
Verscholen achter een statige poort aan de levendige Warmoesstraat in Haarlem, ligt een van de meest idyllische en oudste hofjes van de stad: het Hofje in den Groenen Tuin. Deze oase van rust, gesticht in de vroege 17e eeuw, biedt bezoekers een unieke kans om even te ontsnappen aan de drukte van de stad en een stap terug in de tijd te zetten. Met zijn prachtig onderhouden binnentuin, karakteristieke huisjes en rijke geschiedenis is dit hofje een perfect voorbeeld van de Haarlemse traditie van liefdadigheid en gemeenschapszin. Het is een plek waar de geschiedenis voelbaar is en de stilte alleen wordt doorbroken door het zachte ruisen van de bladeren.
Beschrijving
Bij binnenkomst door het imposante poortgebouw ontvouwt zich een schilderachtig tafereel. Het hofje is opgebouwd rondom een rechthoekige, gemeenschappelijke binnentuin, die de naam van het hofje eer aandoet. De tuin is een toonbeeld van rust en orde, met zorgvuldig onderhouden gazons, bloemperken vol seizoensbloemen en diverse struiken en bomen die voor een serene, groene sfeer zorgen. Centraal in de tuin staat een klassieke, gietijzeren waterpomp, een overblijfsel uit de tijd dat hier het water voor de dagelijkse behoeften werd gehaald. Rondom deze tuin staan de hofjeswoningen in een U-vorm opgesteld. De sfeer is er een van ingetogenheid en vrede. Bezoekers worden vriendelijk verzocht de privacy van de bewoners te respecteren, wat bijdraagt aan de authentieke en vredige ervaring. Het is een plek die uitnodigt tot rustige contemplatie.
Geschiedenis
Het Hofje in den Groenen Tuin werd in 1616 gesticht dankzij het testament van Catharina van der Schalke, de welgestelde weduwe van Willem van Schalkenbosch. Haar wens was om een veilige en betaalbare woonplek te creëren voor "arme vrijsters of weduwen van de Roomsch Catholijke religie". Dit specifieke religieuze karakter maakte het hofje uniek in een overwegend protestantse stad. De grond waarop het hofje is gebouwd, was oorspronkelijk een bleekveld (een veld waar wasgoed in de zon werd gebleekt) dat behoorde bij de woning van de stichteres aan de Grote Houtstraat. In totaal werden er zestien kleine huisjes gebouwd voor de bewoonsters.
Door de eeuwen heen heeft het hofje diverse veranderingen ondergaan. De meest ingrijpende renovatie vond plaats in 1883. Om te voldoen aan de veranderende woonwensen en eisen, werden de oorspronkelijke zestien zeer kleine woningen samengevoegd tot acht grotere en comfortabelere huizen. Ook in de 20e eeuw vonden er restauraties plaats om het complex te behouden voor de toekomst. Tegenwoordig wordt het hofje nog steeds bewoond en beheerd door de Stichting Hofje in den Groenen Tuin, die de oorspronkelijke liefdadige doelstelling van de stichteres in een moderne vorm voortzet. Het complex is vanwege zijn historische en culturele waarde aangewezen als rijksmonument.
Architectuur
De architectuur van het Hofje in den Groenen Tuin is typerend voor de Haarlemse hofjes uit de 17e eeuw, maar heeft een aantal opvallende kenmerken. Het meest in het oog springende element is het poortgebouw aan de Warmoesstraat. Deze toegangspoort is uitgevoerd in de stijl van de Hollandse Renaissance, met gebruik van natuurstenen banden en decoratieve elementen. Boven de poortdoorgang prijkt een fronton met daarin het gecombineerde familiewapen van de stichteres (Van der Schalke) en haar echtgenoot (Van Schalkenbosch), een herinnering aan hun gezamenlijke nalatenschap.
De hofjeswoningen zelf zijn sober en functioneel, opgetrokken uit rode baksteen met traditionele zadeldaken en kleine raampartijen. De eenvoud van de woningen vormt een fraai contrast met de rijkelijk versierde toegangspoort. De huizen bestaan uit twee bouwlagen, wat kenmerkend is voor de wat latere hofjesbouw. De samenvoeging in 1883 heeft de interne structuur veranderd, maar de buitengevels hebben hun historische uitstraling grotendeels behouden. De harmonieuze opstelling rond de perfect onderhouden tuin creëert een gevoel van beslotenheid en gemeenschap.
Bezoekersinformatie
- Adres: Warmoesstraat 23, 2011 HN Haarlem
- Toegang: De toegang tot het hofje is gratis.
- Openingstijden: Het hofje is doorgaans geopend voor publiek op werkdagen van 10:00 tot 17:00 uur. In het weekend en op nationale feestdagen is het hofje gesloten voor bezoekers om de rust van de bewoners te garanderen.
- Regels: Het hofje is privébezit en wordt bewoond. Bezoekers wordt dringend verzocht de privacy en rust te respecteren. Wees stil, blijf op de paden en maak geen foto's van de bewoners of in de woningen.
Leuke Weetjes
- Alternatieve naam: Het hofje staat ook bekend als het ‘Schalkenboschhofje’, vernoemd naar de echtgenoot van de stichteres.
- Katholieke enclave: In de tijd van de Reformatie was het stichten van een specifiek katholiek hofje een bijzonder en moedig initiatief.
- Van bleekveld tot bloementuin: De grond waar het hofje nu staat, diende eeuwenlang als een praktische plek om de was te bleken, wat een mooi contrast vormt met de huidige esthetische functie van de tuin.
- Dubbel zoveel deuren: Oorspronkelijk waren er zestien woningen. Als je goed kijkt naar de gevels, kun je soms nog de sporen zien van de oude indeling met dubbel zoveel voordeuren.
- Wapen van verbintenis: Het wapen boven de poort is niet alleen van de stichteres, maar een alliantiewapen dat haar huwelijk met Willem van Schalkenbosch symboliseert.
