Verscholen achter een onopvallende poort aan de levendige Botermarkt in Haarlem, ligt een oase van rust: het Bruiningshofje. Dit charmante hofje, een van de kleinste van de stad, biedt een unieke inkijk in de geschiedenis van de liefdadigheid en het samenleven in de 17e eeuw. Eenmaal door de smalle toegangspoort gestapt, laat men de drukte van de stad achter zich en betreedt men een serene binnentuin, omringd door vier schilderachtige huisjes. Het is een plek die uitnodigt tot een moment van bezinning en bewondering voor het culturele erfgoed dat Haarlem rijk is.
Beschrijving
Het Bruiningshofje, gelegen aan Botermarkt 9, is met zijn vier woningen en bescheiden binnentuin een van de meest intieme en kleinste hofjes van Haarlem, en zelfs van heel Nederland. De ingang is enigszins verborgen en kan gemakkelijk over het hoofd worden gezien te midden van de terrassen en de overdekte fietsenstalling op de markt. Een smalle, overdekte steeg leidt de bezoeker naar de idyllische binnentuin, die het hart van het hofje vormt. De huisjes zijn gegroepeerd rondom deze tuin, wat een gevoel van gemeenschap en geborgenheid creëert. De sfeer in het hofje is er een van weldadige rust, een sterk contrast met de reuring van de Botermarkt, waar op zaterdag een gezellige markt plaatsvindt. Het is een plek waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan en waar bezoekers een glimp kunnen opvangen van een historische vorm van sociale zorg, bestemd voor oudere, alleenstaande vrouwen.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Bruiningshofje gaat terug tot circa 1610, waarmee het een van de oudere hofjes van de stad is. Het werd gesticht door Jan Bruininck Gerritsz, een welgestelde Doopsgezinde wever. De stichting van het hofje was een geleidelijk proces. Vanaf 1610 kocht Bruininck systematisch huisjes op die gelegen waren rondom zijn eigen woning en het achtererf van zijn weefwinkel aan de toenmalige Ossenmarkt. Zo ontstond er een klein complex dat onderdak bood aan zes bewoonsters. In 1618 verwierf hij een huis met "een vrijen eijgen steeghe", die tot op de dag van vandaag de toegang tot het hofje vormt.
Het hofje was bedoeld als een vorm van ouderenzorg voor arme, oudere vrouwen uit de Doopsgezinde gemeente. Het bezit van een dergelijk hofje was in die tijd niet alleen een daad van naastenliefde, maar ook een teken van welvaart en aanzien voor de familie Bruininck, zowel in de stad als binnen hun kerkelijke gemeente. De familie Bruininck en hun nakomelingen hebben lange tijd de rol van regenten vervuld en het hofje financieel ondersteund, vaak via erfenissen. Het bestuur van het hofje bleef tot ver in de 19e eeuw binnen de familie. Uiteindelijk is het eigendom overgegaan naar de Doopsgezinde Gemeente.
Architectuur
De huidige aanblik van het Bruiningshofje is mede bepaald door latere renovaties. Boven de toegangsdeur bevindt zich een gedenksteen met het opschrift: 'Bruiningshofje, gesticht ongeveer 1610, herbouwd Ao. 1936.' Deze steen markeert een belangrijke verbouwing in dat jaar. Een tweede grote renovatie volgde in 1978. Tijdens deze laatste verbouwing werd het aantal woningen teruggebracht van de oorspronkelijke vijf naar de huidige vier, om meer ruimte en comfort te creëren voor de bewoners.
Het hofje heeft een eenvoudige, maar functionele opzet die kenmerkend is voor veel Nederlandse hofjes: kleine woningen die direct uitkomen op een gemeenschappelijke binnentuin. Een opvallend detail is het ontbreken van een regentenkamer. Waarschijnlijk vonden de vergaderingen van het bestuur, dat lange tijd uit de familie Bruininck bestond, gewoon bij de regenten thuis plaats, wat de informele en familiaire sfeer van het hofje benadrukt. De tuin, die ooit was ingericht als een mini-kasteeltuin met klassieke buxusstruiken, heeft recentelijk een nieuwe beplanting gekregen die bijdraagt aan de serene uitstraling.
Bezoekersinformatie
- Adres: Botermarkt 9, 2011 XL Haarlem
- Openingstijden: Het hofje is op werkdagen (maandag tot en met vrijdag) geopend voor publiek van 10:00 tot 17:00 uur.
- Toegang: De toegang is gratis.
- Gesloten: Op zaterdag en zondag is het hofje gesloten voor bezoekers om de privacy en rust van de bewoners te waarborgen.
- Toegankelijkheid: De ingang is smal en kan lastig te vinden zijn. Let op een hek tussen de horecagelegenheden op de Botermarkt.
Bezoekers worden vriendelijk verzocht de privacy van de bewoners te respecteren. Het wordt gewaardeerd als men rustig door het hofje wandelt en niet door de ramen van de woningen naar binnen kijkt.
Leuke Weetjes
- Met slechts vier woningen is het Bruiningshofje niet alleen een van de kleinste hofjes van Haarlem, maar van heel Nederland.
- De stichter, Jan Bruininck Gerritsz, was een Doopsgezinde, een protestantse geloofsgemeenschap. Het hofje was dan ook specifiek bedoeld voor vrouwen uit deze gemeenschap.
- Het regentschap van het hofje was oorspronkelijk een mannenzaak. Vrouwelijke nakomelingen van de familie Bruininck mochten wel regent zijn, maar zodra zij trouwden, moest hun echtgenoot deze functie overnemen.
- Wonen in het Bruiningshofje wordt door de bewoners zelf omschreven als 'wonen in een bezienswaardigheid', wat zowel leuke als soms minder prettige kanten heeft, afhankelijk van het gedrag van de bezoekers.
