Introductie
Het Sint Anna Aalmoeshuis, ook bekend als het Sint Annahofje, is een van de oudste en meest authentieke hofjes in de historische binnenstad van Leiden. Gelegen aan de Middelste Gracht 2, biedt dit hofje een unieke en serene blik in het verleden. Het werd gesticht in de late 15e eeuw en heeft zijn oorspronkelijke functie als woonplek voor alleenstaande vrouwen eeuwenlang behouden. Wat dit hofje extra bijzonder maakt, is de aanwezigheid van een eigen, grotendeels intact gebleven kapel, compleet met de oudste gebrandschilderde ramen van Nederland. Een bezoek aan het Sint Anna Aalmoeshuis is een stap terug in de tijd, naar een oase van rust midden in de bruisende stad.
Beschrijving
Wanneer je door de onopvallende poort aan de Middelstegracht stapt, laat je de drukte van de stad direct achter je. Je betreedt een rechthoekige, groene binnentuin die omringd wordt door dertien kleine, witgepleisterde huisjes met karakteristieke rode luiken. De huisjes zijn eenvoudig maar sfeervol en stralen een immense rust uit. In het midden van de tuin staat een klassieke waterpomp die het historische karakter van de plek versterkt. De tuin zelf is goed onderhouden, met gazons, bloemperken en een grote boom die voor schaduw zorgt. Aan de achterzijde van het hof, grenzend aan de Hooigracht, bevindt zich de kapel, die met zijn gotische ramen en statige uitstraling een centraal punt vormt. De sfeer in het hofje is er een van stilte en contemplatie, een levend monument waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan.
Geschiedenis
Het Sint Anna Aalmoeshuis werd officieel gesticht in 1492, op het erf achter het woonhuis van de welvarende bierbrouwer en voormalig burgemeester van Leiden, Willem Claesz van Toornvliet. Hij had al in 1487 een complex van huizen op deze locatie gekocht met het doel een hofje te stichten. Na zijn overlijden in 1491 zorgden zijn kinderen ervoor dat zijn wens werd uitgevoerd. Het hofje werd vernoemd naar de Heilige Anna, de moeder van de Maagd Maria, en was bestemd voor de huisvesting van dertien arme, alleenstaande vrouwen van onbesproken gedrag. Deze vrouwen ontvingen niet alleen gratis onderdak, maar ook een kleine toelage en turf om de winter door te komen. Het hofje heeft door de eeuwen heen vele stormen doorstaan, waaronder de Beeldenstorm van 1566. Wonderbaarlijk genoeg bleef de katholieke kapel van het hofje gespaard, waardoor het interieur en de kostbare kunstschatten bewaard zijn gebleven. Het hofje is nog steeds in particulier bezit en wordt beheerd door een stichting die de oorspronkelijke doelstellingen van de stichter in ere houdt.
Architectuur
De architectuur van het Sint Anna Aalmoeshuis is typisch voor laatmiddeleeuwse hofjes in Nederland. De dertien huisjes zijn sober en functioneel, opgetrokken rond een gemeenschappelijke binnentuin. De eenvoudige gevels worden gekenmerkt door de witgepleisterde muren en de rode accenten van de deuren en luiken.
Het meest opvallende architectonische element is de kapel. Deze is gebouwd in een laatgotische stijl en heeft een ingetogen maar elegante uitstraling. Het interieur van de kapel is van onschatbare waarde. Het heeft de Beeldenstorm overleefd, waardoor het zijn oorspronkelijke inrichting grotendeels heeft behouden. De absolute topstukken zijn de gebrandschilderde ramen, die dateren uit de stichtingstijd rond 1492. Deze ramen worden beschouwd als het oudste gebrandschilderde glas in situ (op de oorspronkelijke locatie) van heel Nederland. Ze tonen religieuze voorstellingen en de wapenschilden van de stichters. Het hofje zelf heeft in de loop der eeuwen restauraties ondergaan, met name in de 17e eeuw (rond 1682) en in de 20e eeuw (1939-1941), maar de historische essentie is altijd bewaard gebleven.
Bezoekersinformatie
- Adres: Middelste Gracht 2, 2312 TW Leiden.
- Toegankelijkheid: De binnentuin van het hofje is overdag doorgaans vrij toegankelijk voor publiek. Bezoekers worden echter dringend verzocht de privacy en de rust van de bewoners te respecteren. Wees stil en loop niet over het gras.
- Openingstijden Kapel: De kapel is een ware verborgen schat en is beperkt geopend. In de regel is de kapel op zaterdagmiddag te bezichtigen tussen 14:00 en 16:00 uur. Het is raadzaam om dit voor een bezoek te controleren, omdat tijden kunnen variëren.
- Entree: De toegang tot zowel het hofje als de kapel is gratis.
Leuke Weetjes
- Rijksmonument: Het Sint Anna Aalmoeshuis is niet zomaar een monument; het is geclassificeerd als Rijksmonument en behoort tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, wat de uitzonderlijke cultuurhistorische waarde benadrukt.
- Oudste glas-in-lood: De ramen in de kapel zijn de oudste gebrandschilderde ramen van Nederland die zich nog op hun oorspronkelijke plek bevinden.
- Bierbrouwer als stichter: De financiële basis voor dit liefdadigheidswerk werd gelegd door een succesvolle bierbrouwer, wat een mooi inzicht geeft in de sociale structuur en filantropie in het middeleeuwse Leiden.
- Ononderbroken functie: Al meer dan 500 jaar dient het hofje zijn oorspronkelijke doel: het bieden van huisvesting. Hoewel de criteria zijn gemoderniseerd, is de essentie van de gemeenschap bewaard gebleven.
