Doezastraat 16, 2311 HZ Leiden
Introductie
Het Samuël de Zeehof, gelegen aan de Doezastraat 16 in het historische hart van Leiden, is een prachtig voorbeeld van een Nederlands hofje dat zijn oorspronkelijke charme en functie door de eeuwen heen heeft weten te behouden. Gesticht in de 18e eeuw, biedt dit hofje een oase van rust te midden van de drukke binnenstad. Het is een Rijksmonument en vertelt een bijzonder verhaal over liefdadigheid, familie en de Leidse geschiedenis. Het complex, bestaande uit twee geschakelde binnenplaatsen, is een verborgen parel die zowel voor toeristen als voor liefhebbers van geschiedenis en architectuur een bezoek waard is.
Beschrijving
Bij aankomst aan de Doezastraat 16 wordt de bezoeker begroet door een onopvallende, maar elegante toegangspoort, ingeklemd tussen twee woonhuizen. Deze poort geeft toegang tot een wereld van rust. Eenmaal door de poort ontvouwt zich het eerste, intieme binnenplein, omringd door kleine, karakteristieke huisjes met typisch Hollandse gevels. De woningen zijn gegroepeerd rondom een gemeenschappelijke tuin die met veel zorg wordt onderhouden. Een tweede poort leidt naar een tweede, eveneens sfeervol binnenpleintje. In totaal telt het complex 21 woningen. Centraal in het hofje bevindt zich het voormalige bestuurshuis, ook wel de regentenkamer genoemd. Dit gebouw is groter dan de omliggende huisjes en diende vroeger als vergaderruimte voor het bestuur van het hofje. Tegenwoordig wordt deze ruimte verhuurd als bedrijfsruimte. De sfeer in het hofje is sereen en de goed onderhouden tuinen met hun bloemen en planten dragen bij aan het pittoreske karakter.
Geschiedenis
Het Samuël de Zeehof werd in 1723 gesticht door Samuel de Zee, een vermogende Leidenaar. De stichtingssteen boven de poort draagt het jaartal 1723 en een duidelijke boodschap over de intentie van de stichter. In tegenstelling tot veel andere hofjes die bedoeld waren voor armlastige ouderen in het algemeen, stichtte Samuel de Zee dit hofje specifiek voor zijn "deugdzame maar niet rijke neven en nichten". Het was dus primair een vorm van familiezorg. Samuel de Zee financierde de bouw met kapitaal dat hij had verdiend met een kaatsbaan, een locatie voor het populaire balspel kaatsen. Hij deed de stichting tijdens zijn leven, wat ook op de gevelsteen wordt vermeld.
In de 18e eeuw fungeerde een deel van het hofje ook als school. De regentenkamer werd in 1743 toegevoegd, wat de groei en het georganiseerde bestuur van het hofje aangeeft. In 1883 werd deze regentenkamer echter verbouwd om meer woonruimte te creëren, een teken van de veranderende behoeften door de tijd heen. In 1982 heeft het hofje een grondige restauratie ondergaan om het in zijn oude glorie te herstellen en te conserveren voor toekomstige generaties.
Architectuur
Architectonisch is het Samuël de Zeehof een toonbeeld van de sobere en functionele stijl die kenmerkend is voor veel Nederlandse hofjes. De toegang wordt verschaft door een 19e-eeuws poortje met daarboven de oorspronkelijke zandstenen opschriftsteen uit 1723. De tekst op deze steen luidt: "Geeft god alleen de eer voor goede dognie rijke neeven ende nigten deed Samuel de Zee dit bij sijn leeven stigten, 1723". Dit betekent: "Geeft God alleen de eer. Voor deugdzame, niet rijke neven en nichten heeft Samuel de Zee dit tijdens zijn leven gesticht, 1723". De huisjes zelf zijn eenvoudig van opzet, met een of twee verdiepingen en vaak een trapgeveltje of een eenvoudige lijstgevel. De rode bakstenen en de witte kozijnen vormen een klassiek Hollands kleurenpalet. De indeling rondom twee geschakelde binnenplaatsen zorgt voor een gevoel van gemeenschap en beslotenheid, afgeschermd van de rumoerige buitenwereld. Het voormalige bestuurshuis uit 1743 is iets statiger en groter, wat zijn oorspronkelijke, belangrijkere functie weerspiegelt.
Bezoekersinformatie
- Adres: Doezastraat 16, 2311 HZ Leiden.
- Toegankelijkheid: Het hofje is doorgaans overdag vrij toegankelijk voor publiek. De poort bevindt zich tussen huisnummers 14 en 18.
- Status: Het hofje is een Rijksmonument (monumentnummer 24665).
- Etiquette: Bezoekers worden vriendelijk verzocht de rust en privacy van de bewoners te respecteren. Blijf op de paden, spreek op gedempte toon en maak geen foto's van de bewoners. De tuinen zijn privéterrein, bedoeld voor de bewoners.
Leuke Weetjes
- Familie Eerst: Het hofje was exclusief bestemd voor de familieleden van Samuel de Zee die het financieel niet breed hadden, maar wel een deugdzaam leven leidden.
- Financiering uit Vermaak: De oprichting werd gefinancierd met de opbrengsten van een kaatsbaan, een populaire sportaccommodatie in die tijd.
- Multifunctioneel: Naast wonen heeft het hofje in de 18e eeuw ook een school gehuisvest.
- Dubbele Binnenplaats: De structuur met twee aaneengeschakelde pleinen is een bijzonder kenmerk dat niet alle hofjes hebben en zorgt voor een verrassende ruimtelijke ervaring.
