Beschrijving
Het Sint Annahofje, ook bekend als het Sint Anna Aalmoeshuis, is een van de oudste en meest pittoreske hofjes in de historische binnenstad van Leiden. Gelegen aan de Zegersteeg 12, biedt dit hofje een oase van rust te midden van de drukke stad. Het complex bestaat uit dertien kleine woningen die rondom een serene binnentuin zijn gegroepeerd. Centraal in het hofje staat een kapel, die een belangrijke rol speelt in de geschiedenis en het karakter van het hofje. De sfeer wordt verder versterkt door de aanwezigheid van een oude waterpomp en de karakteristieke gevels van de huisjes. De ingang van het hofje wordt gemarkeerd door een zandstenen poortgebouw aan de Hooigracht, daterend uit 1685, wat bijdraagt aan het besloten en historische karakter. Het hofje is niet alleen een wooncomplex, maar ook een belangrijk monument dat de geschiedenis van de zorg voor armen en alleenstaanden in Leiden illustreert. Het behoort tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, wat de nationale betekenis ervan onderstreept.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Sint Annahofje gaat terug tot de late middeleeuwen. Het werd in 1492 gesticht door de kinderen van de welgestelde Leidse bierbrouwer en voormalig burgemeester Willem Claesz, die een jaar eerder was overleden. De stichting vond plaats op het erf achter zijn huis aan de Hooigracht. Het doel van het hofje was om onderdak te bieden aan dertien arme, alleenstaande vrouwen van onbesproken gedrag. De naam van het hofje is een eerbetoon aan de heilige Anna, de moeder van de maagd Maria en de beschermheilige van onder andere moeders en weduwen.
Door de eeuwen heen heeft het hofje diverse restauraties en veranderingen ondergaan. Rond 1685 werd het complex gerestaureerd en uitgebreid met het huidige poortgebouw en een regentenkamer. Een ingrijpende verbouwing vond plaats in 1939. Vanwege de slechte bouwkundige staat van de huisjes werd besloten om een groot deel van het hofje af te breken en opnieuw op te bouwen. Hierbij werd echter zorgvuldig omgegaan met de historische materialen; oude stenen en andere elementen werden zoveel mogelijk hergebruikt om het oorspronkelijke karakter te behouden. De kapel, die uit 1509 stamt, is een van de weinige onderdelen die deze grootschalige verbouwing heeft overleefd en is nog grotendeels in originele staat.
Architectuur
De architectuur van het Sint Annahofje is een mix van laatmiddeleeuwse en 17e-eeuwse stijlen, met sporen van de 20e-eeuwse reconstructie. De huisjes zijn eenvoudig van opzet, met karakteristieke trapgevels en kleine ramen, en zijn gerangschikt in een U-vorm rond de binnentuin. De gevels zijn opgetrokken uit rode baksteen, wat een warm en authentiek uiterlijk geeft.
Het meest opvallende architectonische element is de kapel. Deze kleine, gotische kapel is een zeldzaam voorbeeld van een privékapel die de Beeldenstorm van 1566 heeft doorstaan. Hierdoor is het interieur, inclusief de altaarstukken en religieuze voorwerpen, uitzonderlijk goed bewaard gebleven. Een bijzonderheid zijn de gebrandschilderde ramen, die tot de oudste van Nederland behoren.
Het poortgebouw aan de Hooigracht, toegevoegd in 1685, is een fraai voorbeeld van classicistische architectuur. De zandstenen poort is versierd met beeldhouwwerk en geeft toegang tot een lange gang die naar de rust van het hofje leidt. In het poortgebouw bevindt zich ook de voormalige regentenkamer, waar het bestuur van het hofje vergaderde. De 18e-eeuwse waterpomp op de binnenplaats is eveneens een monumentaal object dat de historische sfeer compleet maakt.
Bezoekersinformatie
Het Sint Annahofje is toegankelijk voor het publiek, maar bezoekers wordt gevraagd de rust van de bewoners te respecteren. Het hofje zelf is overdag doorgaans geopend en vrij te bezichtigen. De kapel, die functioneert als een klein museum (Museum Sint Anna Aalmoeshuis), heeft beperktere openingstijden. Deze is doorgaans op zaterdagmiddag van 14:00 tot 16:00 uur geopend voor publiek. Voor een bezoek aan de kapel wordt een kleine toegangsprijs gevraagd. Het is raadzaam om de actuele openingstijden te controleren voor een bezoek. Het hofje is gelegen aan de Zegersteeg 12, 2311 JZ in Leiden, maar de hoofdingang bevindt zich aan de Middelstegracht.
Leuke Weetjes
- Oudste gebrandschilderde glas: De kapel van het Sint Annahofje bezit het oudste gebrandschilderde glas van Nederland dat nog op de oorspronkelijke locatie te zien is.
- Overleefde de Beeldenstorm: De kapel is een van de weinige katholieke heiligdommen in Leiden die de Beeldenstorm van 1566 ongeschonden heeft doorstaan, waardoor het interieur uniek en authentiek is.
- Bierbrouwer als stichter: De oorspronkelijke eigenaar van de grond, Willem Claesz, was een succesvolle bierbrouwer, een van de belangrijkste industrieën in het middeleeuwse Leiden.
- Topmonument: Het Sint Annahofje staat op de lijst van de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, wat de uitzonderlijke cultuurhistorische waarde ervan aangeeft.
- Dubbele naam: Het hofje staat ook bekend als 'Joostenpoort', een naam die verwijst naar een nabijgelegen poort of steeg.
