Sint Stevenshof
Introductie
Verscholen achter een statige poort aan de levendige Haarlemmerstraat in Leiden, ligt het Sint Stevenshof, een van de grootste en meest indrukwekkende hofjes van de stad. Zodra u door de poort stapt, laat u de drukte van de winkelstraat achter u en betreedt u een oase van rust en historie. Dit hofje, met zijn ruime, groene binnentuin en karakteristieke woningen, vertelt een verhaal dat meer dan vijfhonderd jaar teruggaat en biedt een unieke kijk op het sociale leven in het laatmiddeleeuwse Leiden.
Beschrijving
Het Sint Stevenshof, ook wel bekend als het Convent van de Drie Koningen, is opmerkelijk vanwege zijn omvang en opzet. Het hof bestaat uit twee vleugels die een ruime, U-vormige binnentuin omsluiten. De tuin is onberispelijk onderhouden, met een groot gazon, bloemperken en diverse bomen die voor schaduw zorgen. In het midden van het gazon staat een klassieke, gietijzeren waterpomp die herinnert aan de tijd dat dit de centrale watervoorziening was voor de bewoners. De sfeer in het hofje is er een van serene rust. De woningen, symmetrisch gerangschikt rond de tuin, stralen eenheid en eenvoud uit. Bankjes nodigen uit om even te gaan zitten en de stilte op u in te laten werken. De enige geluiden zijn vaak het zachte ruisen van de bladeren en het gezang van vogels, een scherp contrast met de bedrijvigheid net buiten de muren.
Geschiedenis
De oorsprong van het Sint Stevenshof is complex en bestaat feitelijk uit de samenvoeging van twee afzonderlijke stichtingen. De eerste stichting vond plaats in 1487 door Folpert van der Lede, een welgestelde burger. Hij richtte het hofje op ter nagedachtenis aan zijn overleden echtgenote, Machteld Stevensdochter, vandaar de naam 'Stevenshof'. Het was primair bedoeld voor de huisvesting van zeven arme, gehuwde stellen van goede naam en faam, wat destijds ongebruikelijk was, aangezien de meeste hofjes voor alleenstaande vrouwen of weduwen waren.
Enkele jaren later, in 1493, werd naast dit hofje het 'Convent van de Drie Koningen' gesticht door Willem van Tetrode en Claes Claesz. van Rijn. Dit was bestemd voor twaalf arme alleenstaande vrouwen of weduwen. Rond het jaar 1500 werden de twee hofjes samengevoegd onder één bestuur, waardoor het huidige, grote complex ontstond. Door de eeuwen heen is het hofje meerdere malen gerenoveerd, met een grote verbouwing in de 17e eeuw, maar de oorspronkelijke functie als plek voor sociale huisvesting is altijd behouden gebleven.
Architectuur
De toegang tot het Sint Stevenshof is een indrukwekkend poortgebouw aan de Haarlemmerstraat. De natuurstenen poort dateert in zijn huidige vorm uit 1654 en is voorzien van een gevelsteen met de samengevoegde wapenschilden van de stichtersfamilies Van der Lede en Van Tetrode. Boven de poort bevindt zich de regentenkamer, waar het bestuur van het hofje vroeger vergaderde.
De woningen zelf zijn opgetrokken uit rode baksteen en hebben een sobere, maar functionele architectuur die typerend is voor hofjesbouw. Ze bestaan meestal uit twee verdiepingen met een zadeldak. De herhaling van de ramen en deuren creëert een harmonieus en rustgevend beeld. De U-vormige plattegrond is kenmerkend en zorgt ervoor dat alle woningen uitkijken op de gemeenschappelijke tuin, wat het gemeenschapsgevoel versterkte. De architectuur is niet groots of extravagant, maar juist ingetogen en gericht op het creëren van een veilige en beschutte leefomgeving voor de bewoners.
Bezoekersinformatie
- Adres: Haarlemmerstraat 49, 2312 DM Leiden
- Openingstijden: Het hofje is doorgaans overdag vrij toegankelijk voor publiek, meestal van zonsopgang tot zonsondergang. De exacte tijden kunnen variëren.
- Toegang: De toegang is gratis.
- Gedragsregels: Dit is een wooncomplex. Bezoekers worden dringend verzocht de rust en de privacy van de bewoners te respecteren. Spreek zacht, loop niet op het gras en blijf op de paden. Fotograferen is toegestaan, maar wees discreet. Honden zijn niet toegestaan.
Leuke Weetjes
- Naamgeving: Veel mensen denken dat het hofje vernoemd is naar de heilige Stefanus (Sint Steven), maar het is in werkelijkheid een eerbetoon aan Machteld Stevensdochter, de vrouw van de stichter.
- Doelgroep: De oorspronkelijke focus op gehuwde stellen maakte het Sint Stevenshof uniek in een tijd waarin de meeste hofjes uitsluitend bestemd waren voor alleenstaande vrouwen.
- Een van de Groten: Door de samenvoeging van de twee stichtingen is het Sint Stevenshof een van de grootste bewaard gebleven middeleeuwse hofjes in Leiden.
- Verborgen Juweel: Ondanks de ligging aan de drukste winkelstraat van Leiden, weten veel passanten niet welk historisch en rustiek juweel er achter de poort schuilgaat.
