Van Assendelftshof 2, 2312 pj leiden
Van Assendelftshofje
Beschrijving
Midden in het bruisende centrum van Leiden, verscholen achter de drukke Langegracht, ligt een oase van rust: het Van Assendelftshofje. Wie de poort doorgaat, stapt vanuit de stadse hectiek direct in een andere tijd. Het hofje wordt gekenmerkt door een langgerekte, smalle binnentuin omringd door historische huisjes. De sfeer is er sereen en intiem, typisch voor de Leidse hofjestraditie. De tuin is sober maar smaakvol ingericht met bestrating en groen, wat uitnodigt tot een moment van stilte. Hoewel de woningen tegenwoordig gemoderniseerd zijn voor hedendaagse bewoning, ademt het geheel nog altijd de sfeer van de 17e en 18e eeuw. Het is een plek waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan, en waar de geluiden van de stad vervagen tot een zacht achtergrondgeruis.
Geschiedenis
De geschiedenis van dit hofje gaat terug tot de Gouden Eeuw. Het werd gesticht naar aanleiding van het testament uit 1624 van Bartholomeus Willemszoon van Assendelft, een welgestelde houthandelaar, en zijn vrouw Geertruyd Pietersdochter van der Werff. Bartholomeus bepaalde dat zijn nalatenschap gebruikt moest worden voor de bouw van vijftien woningen voor "arme en onvermogende huisgezinnen".
Opmerkelijk is dat de daadwerkelijke realisatie lang op zich liet wachten. Pas in 1681, bijna zestig jaar na het opstellen van het testament, kochten de erfgenamen een bestaande poort en enkele panden aan de Langegracht om de wens van de stichter uit te voeren. De bouw verliep vervolgens ook niet zonder horten of stoten; in 1762 waren er nog slechts elf van de geplande vijftien huisjes gereed.
Het hofje heeft door de eeuwen heen zware tijden gekend. In 1837 richtte een zware voorjaarsstorm grote verwoestingen aan, waarna een grootschalige vernieuwing noodzakelijk was. Het dieptepunt werd bereikt in de 20e eeuw. Het complex raakte ernstig in verval en delen ervan werden zelfs gebruikt als flessenpakhuis voor de naastgelegen distilleerderij Hartevelt. In de jaren '60 dreigde zelfs complete sloop, omdat de distilleerderij wilde uitbreiden. Gelukkig werd het tij gekeerd: het hofje werd gered, kreeg de status van Rijksmonument en werd in de jaren '70 en '80 grondig gerestaureerd onder leiding van de Stichting Leidse Studentenhuisvesting (nu DUWO).
Architectuur
Het Van Assendelftshofje is een prachtig voorbeeld van sobere, doelmatige hofjesarchitectuur. De toegang wordt gemarkeerd door een toegangspoort aan de straatzijde, die de overgang vormt van de openbare weg naar het privéterrein. De woningen zelf zijn relatief eenvoudig van opzet, uitgevoerd in baksteen met traditionele zadeldaken.
Bij de grote restauratie in de vorige eeuw, geleid door architect Piet van der Sterre, is getracht de historische uitstraling te behouden terwijl de woningen bewoonbaar werden gemaakt voor studenten en jongeren. Hierbij is het complex ook bouwkundig verbonden met panden aan de Langegracht. Een interessant detail is dat het hofje oorspronkelijk bekend stond als de "Vijftienhuizenpoort", verwijzend naar het beoogde aantal woningen. De langgerekte vorm van de binnentuin is een direct gevolg van de perceelstructuur waarop het hofje is gebouwd, ingeklemd tussen de stedelijke bebouwing.
Bezoekersinformatie
- Adres: Van Assendelftshof 2, 2312 PJ Leiden. (De historische toegang bevindt zich aan de zijde van de Langegracht, ter hoogte van nummer 49).
- Toegankelijkheid: Zoals bij de meeste Leidse hofjes is de binnentuin overdag veelal toegankelijk voor publiek.
- Gedragsregels: Omdat het hofje bewoond wordt (tegenwoordig voornamelijk door studenten via DUWO), wordt bezoekers gevraagd de privacy van de bewoners strikt te respecteren. Stilte wordt zeer op prijs gesteld; het is geen plek voor luidruchtige rondleidingen, maar voor stille bewondering.
Leuke Weetjes
- Strenge Toelating: Vroeger waren de regels om hier te mogen wonen streng. Bewoners moesten minstens 50 jaar oud zijn. Een zeer specifiek detail uit de reglementen was de religieuze uitsluiting: men mocht beslist *niet* behoren tot de Rooms-Katholieke geloofsgemeenschap.
- Gemengd Wonen: In tegenstelling tot veel andere hofjes die specifiek voor alleenstaande vrouwen (begijnen of weduwen) werden gesticht, bepaalde Bartholomeus van Assendelft dat zijn hofje bedoeld was voor zowel mannen als vrouwen.
- Bijna Verdwenen: Het scheelde weinig of dit stukje geschiedenis was er niet meer geweest. In 1966 diende de firma Hartevelt een verzoek in bij de gemeente om het hofje van de monumentenlijst te halen zodat ze het konden slopen voor hun bedrijfsruimte. De laatste twee bejaarde bewoners moesten in 1968 zelfs verhuizen. De overname van Hartevelt door Bols en het vertrek van de industrie uit de binnenstad is de redding geweest van dit monument.
