Introductie
Het François Houttijnshof is een historisch hofje gelegen in het centrum van de Zuid-Hollandse stad Leiden. Dit hofje, gesitueerd aan de Hooigracht 81, biedt een blik op de achttiende-eeuwse liefdadigheid en de specifieke stadsontwikkeling van Leiden. Vandaag de dag doet het complex dienst als huisvesting voor studenten, waardoor een eeuwenoude woontraditie op een eigentijdse manier wordt voortgezet.
Beschrijving
Het François Houttijnshof bevindt zich in de wijk Binnenstad-Noord, in de buurt Pancras-Oost. Het is een relatief klein, smal en langgerekt hofje dat plaats biedt aan negen woningen (genummerd van François Houttijnshof 1 tot en met 9). Het complex kenmerkt zich door een rustige binnentuin die door een historische tuinmuur wordt omsloten. Hoewel het hofje midden in de levendige Leidse binnenstad ligt, heerst er binnen de muren een rustige atmosfeer. Waar de woningen vroeger werden bewoond door behoeftige ouderen, zijn de compacte huisjes tegenwoordig een thuis voor Leidse studenten.
Geschiedenis
De geschiedenis van het François Houttijnshof kent een opmerkelijk verloop. De stichter van het hofje was François Houttijn, een advocaat die vermoedelijk afkomstig was uit Den Haag. In 1685 stelde hij zijn testament op, waarin hij vastlegde dat er na zijn overlijden een hofje moest worden gebouwd. Houttijn stierf in 1688. Zijn dochter Maria en zijn broer Pieter waren aangewezen om de uiterste wil uit te voeren, maar beiden overleden nog voordat de bouw kon beginnen.
Als gevolg hiervan viel de erfenis toe aan de Remonstrantse Gemeente van Leiden. De kerkelijke regenten besloten het geld echter niet direct te gebruiken voor een nieuw hofje. In plaats daarvan zetten zij de fondsen in om een ander, reeds bestaand en armlastig Remonstrants hofje te ondersteunen: de Joost Frans van der Lindenpoort aan de Grevenstraat. Met Houttijns geld werden deze woningen opgeknapt en kregen de bewoners preuven (wekelijkse toelagen in geld of natura).
Deze situatie bleef bijna vijftig jaar ongewijzigd, totdat in 1736 een actieve ouderling genaamd Dorremans in de kerkelijke archieven snuffelde. Hij stuitte op het oorspronkelijke testament van François Houttijn en maakte bezwaar tegen het feit dat de wens van de erflater nooit correct was uitgevoerd. De toenmalige regenten schrokken van de ontdekking en gaven de schuld aan hun voorgangers. Om de nalatenschap alsnog recht te doen, kochten zij in 1736 een terrein aan de Hooigracht waarop op dat moment een pottenbakkerij stond. De pottenbakkerij werd gesloopt en in 1737 werd het François Houttijnshof voltooid met de bouw van acht woningen en een poortgebouwtje.
In het midden van de twintigste eeuw voldeden de woningen niet meer aan de moderne wooneisen voor ouderen. In 1965 werd het beheer overgedragen aan de Stichting Leidse Studentenhuisvesting (SLS). Vanaf 1969 onderging het hofje een ingrijpende renovatie, waarbij de binnenzijde van de woningen werd aangepast om geschikt te worden gemaakt voor studentenbewoning.
Architectuur
Het François Houttijnshof staat geregistreerd als rijksmonument onder monumentnummer 24941. De architectuur is sober en functioneel, passend bij de Remonstrantse achtergrond van de bouwers. Aan de straatzijde van de Hooigracht bevindt zich de eenvoudige ingang. Bunder dit poortje bevindt zich een rechthoekige gevelsteen met de inscriptie "Anno 1737", het jaar waarin de bouw werd afgerond.
Het hofje zelf is smal en diep opgezet. De woningen zijn in een rij geschakeld en kijken uit op de gemeenschappelijke binnentuin. Een opvallend historisch element in het hofje is het bewaard gebleven houten pomphok (of pompgebouwtje), waarin vroeger de gezamenlijke waterpomp was ondergebracht. Een authentieke tuinmuur sluit het erf af van de omliggende percelen.
Bezoekersinformatie
Het François Houttijnshof is gelegen aan de Hooigracht 81 in Leiden. Het hofje is goed bereikbaar te voet vanaf het Centraal Station van Leiden (circa 15 tot 20 minuten wandelen) of met diverse stadsbussen die stoppen bij haltes nabij de Hooigracht. Parkeren in de directe omgeving is beperkt en uitsluitend tegen betaling mogelijk.
Omdat het hofje tegenwoordig particulier bewoond wordt door studenten, is het binnenterrein in principe niet vrij toegankelijk voor het publiek om de privacy van de bewoners te waarborgen. Bezoekers kunnen de historische gevel en de toegangspoort vanaf de openbare weg aan de Hooigracht bekijken. Tijdens speciale evenementen, zoals de jaarlijkse Open Monumentendag in het tweede weekend van september, stelt men de poort soms open voor geïnteresseerden om een korte blik te werpen op de binnentuin en de architectonische details.
Leuke Weetjes
- Het vergeten testament: Het hofje is feitelijk ontstaan door een administratieve correctie. Als ouderling Dorremans in 1736 niet in de oude papieren was gedoken, had het François Houttijnshof waarschijnlijk nooit bestaan.
- Van klei naar kamers: Voordat de studenten er woonden en de ouderen er hun rust vonden, was het terrein een actieve pottenbakkerij waar klei werd verwerkt tot huishoudelijk aardewerk.
- Pionier in studentenhuisvesting: Dit hofje was een van de eerste historische hofjes in Leiden die eind jaren zestig een nieuwe bestemming kregen als studentenhuisvesting, een concept dat later bij veel andere Leidse hofjes is nagevolgd om leegstand en verval van het monumentale erfgoed te voorkomen.
