# Inleiding
Leiden staat bekend als de stad van de hofjes. In de binnenstad bevinden zich maar liefst 35 van deze historische binnentuinen, elk met een eigen verhaal en karakter. Een van de meest bijzondere en best bewaarde voorbeelden is het Pieter Loridanshofje. Verscholen achter een zware deur aan de Oude Varkenmarkt, nabij de haven, ligt dit monumentale complex dat al eeuwenlang een oase van rust biedt midden in het drukke stadscentrum. Voor de bezoeker die oog heeft voor detail en de stilte wil opzoeken, is dit hofje een absolute aanrader tijdens een stadswandeling. De unieke sfeer voert u direct terug naar de zeventiende eeuw, waar liefdadigheid en gemeenschapszin de basis vormden voor dit architectonische pareltje.
# Beschrijving
Het Pieter Loridanshofje bevindt zich formeel aan de Oude Varkenmarkt 1, hoewel de adressering binnen het hofje bekend staat als Loridanshof (bijvoorbeeld nummer 11). Het complex bestaat uit twaalf kleine woningen die gegroepeerd zijn rondom een rechthoekige binnentuin. Bij binnenkomst valt direct de symmetrie en de eenvoudige, maar harmonieuze opzet op. De tuin is sober maar smaakvol ingericht met perken en bestrating, en in het midden bevindt zich de traditionele waterpomp, die vroeger de enige watervoorziening was voor de bewoners.
Een opvallend element aan de oostzijde van de binnenplaats is het zogenaamde 'klaphuis'. Dit is een open galerij of overdekte wandelplaats, iets wat u niet in elk Leids hofje zult aantreffen. Deze galerij geeft het hofje een uniek karakter en biedt een beschutte plek waar bewoners al eeuwenlang samenkomen. De woningen zelf zijn relatief klein en waren oorspronkelijk bedoeld voor echtparen, wat afweek van veel andere hofjes die zich richtten op alleenstaande vrouwen.
# Geschiedenis
De stichting van het Pieter Loridanshofje is onlosmakelijk verbonden met een tragische periode in de Leidse geschiedenis: de grote pestepidemie van 1655. In dat jaar verloor de stad bijna 15.000 inwoners aan de 'Zwarte Dood'. De stichter, Pieter Loridan (of Pierre Loridan), was een welgestelde lakenverver van Waalse afkomst. Tijdens deze epidemie verloor hij veel familieleden en geloofsgenoten. Uit dankbaarheid dat hij gespaard bleef, of wellicht uit angst voor het zielenheil, besloot hij bij testament een hofje te stichten voor "arme, oude en eerlijke lieden". Tragisch genoeg stierf Loridan zelf in december 1655, kort na het opstellen van zijn testament, alsnog aan de pest.
De executeurs van zijn testament kochten in 1656 het terrein van de voormalige herberg 'De Vergulde Wagen'. Hier werd het hofje gebouwd, dat in 1657 gereed was voor bewoning. De oorspronkelijke doelgroep bestond uit leden van de Waalse gemeente. Dit waren vaak vluchtelingen uit de Zuidelijke Nederlanden die omwille van hun protestantse geloof naar het tolerante Leiden waren getrokken.
# Architectuur
Het hofje is een fraai voorbeeld van sobere, Hollandse classicistische architectuur. Het toegangspoortgebouw aan de straatzijde is statig en voorzien van een natuurstenen omlijsting. Boven de poort bevindt zich een gevelsteen met een gedicht dat de stichting memoreert. Boven de poortdoorgang bevindt zich de regentenkamer, waar de bestuurders van het hofje vergaderden. Op het dak van dit poortgebouw staat een opvallende ronde schoorsteen, bekroond met een sierlijke windvaan, een detail dat vaak over het hoofd wordt gezien.
De eerder genoemde galerij, het klaphuis, is architectonisch interessant vanwege de houten constructie. In de jaren 50 van de twintigste eeuw is het hofje grondig gerestaureerd, waarbij veel originele elementen in ere zijn hersteld. Het hofje heeft sinds 1968 de status van Rijksmonument (monumentnummer 25392), wat de cultuurhistorische waarde onderstreept.
# Bezoekersinformatie
Het Pieter Loridanshofje is gelegen aan de Oude Varkenmarkt 1, 2311 AN te Leiden. Hoewel de binnentuin een oase van rust is, is het belangrijk om te weten dat de huisjes bewoond worden door particulieren. Het hofje is eigendom van een stichting en is niet altijd vrij toegankelijk voor publiek. De poort is vaak gesloten om de privacy van de bewoners te waarborgen.
Wanneer de poort openstaat, wordt bezoekers gevraagd de stilte te respecteren en niet bij de woningen naar binnen te kijken. Tijdens speciale evenementen, zoals de jaarlijkse Open Monumentendagen in september, is het hofje vaak officieel geopend voor bezichtiging en zijn soms ook de regentenkamer of de kapel te bezoeken. Voor de exacte locatie in uw app kunt u navigeren naar de ingang aan de straatzijde.
# Leuke Weetjes
- Slachtplaats: De open galerij (het klaphuis) had vroeger een bijzondere dubbelfunctie. Naast het drogen van de was en het maken van een praatje, werd deze plek in de herfst gebruikt voor het slachten van vee. De regenten kochten ossen of varkens, die hier werden geslacht en verdeeld onder de bewoners als wintervoorraad.
- De Gouden Wagen: Schuin tegenover het hofje, aan het Noordeinde, bevond zich lange tijd een café genaamd 'De Gouden Wagen'. Deze naam was een directe verwijzing naar de herberg 'De Vergulde Wagen' die in 1656 werd afgebroken om plaats te maken voor het hofje.
- Het Gedicht: Op de gevelsteen boven de poort staat een tekst die de schaamte voor armoede in de 17e eeuw benadrukt: "Die ryk is van geloof en eerlijk van gemoed, En in zijn ouderdom schroomt voor de arremoe...". Het hofje was bedoeld voor mensen die 'te goed' waren om te bedelen, maar te arm om zelfstandig te leven.
