Tevelshof 21, 2311 NT Leiden
Tevelingshofje
Adres: Tevelshof 21, 2311 NT Leiden (Hoofdingang aan de 4e Binnenvestgracht 7)
#### Beschrijving
Het Tevelingshofje, ook bekend als het Karel Tevelshofje, is een van de meest bijzondere en ruim opgezette hofjes van Leiden. Het biedt een serene ontsnapping aan de drukte van de stad. Wat dit hofje direct uniek maakt, is de licht ruitvormige plattegrond. Deze ingenieuze vorm is het resultaat van de locatie van het hofje, dat aan drie zijden door straten wordt omgeven. De architect heeft de beschikbare grond optimaal benut door de scheve lijnen consequent door te voeren in bijna elk detail. Van de toegangspoort, de vestibule, de vloertegels in het gangetje tot aan de centraal geplaatste hardstenen pomp en zelfs de putdeksels; overal is de subtiele asymmetrie terug te vinden.
Het hofje omvat twintig woningen die rondom een fraai onderhouden binnentuin zijn gerangschikt. Een bijzonder kenmerk is dat vier van deze huisjes precies op de hoeken zijn gesitueerd en hun ramen aan de straatzijde hebben, wat afwijkt van de meer naar binnen gekeerde opzet van veel andere hofjes. De centrale waterpomp, een overblijfsel uit een tijd zonder stromend water, fungeert nu als een charmant middelpunt en versterkt het historische karakter van de binnenplaats. De sfeer van rust en de goed bewaarde historische staat maken het Tevelingshofje tot een geliefde plek voor zowel bewoners als bezoekers.
#### Geschiedenis
De oorsprong van het Tevelingshofje is direct verbonden met een donkere periode in de Leidse geschiedenis: de pestepidemie van 1655. In dat jaar besloot de welgestelde Leidse koopman Charles Tevel in zijn testament vast te leggen dat er na zijn dood een hofje gesticht moest worden. Zijn broer Jacob kreeg de opdracht om dit uit te voeren. De oorspronkelijke bestemming was de huisvesting van twaalf kinderloze echtparen van boven de twintig jaar.
Charles overleed in 1660, gevolgd door zijn broer Jacob in 1664. Het was uiteindelijk Jacobs vrouw, Elisabeth van den Vinct, die de stichting van het hofje voltooide. De bouw vond plaats in 1666. Later werd het aantal woningen uitgebreid tot de huidige twintig. Door de eeuwen heen heeft het hofje zijn liefdadige woonfunctie behouden en is het complex meermaals zorgvuldig gerestaureerd om het in zijn oude glorie te bewaren. Het is een levend monument dat de filantropische geest van zijn 17e-eeuwse stichters eert.
#### Architectuur
Het ontwerp van het Tevelingshofje wordt toegeschreven aan Willem van der Helm, een prominente stadsarchitect van Leiden in de 17e eeuw. De architectuur is een prachtig voorbeeld van de Hollandse classicistische stijl, die soberheid en functionaliteit combineert met elegante details. Het gebruik van baksteen voor de gevels, afgewerkt met een kroonlijst, is kenmerkend voor deze periode.
De ruitvormige plattegrond is het meest in het oog springende architectonische aspect en getuigt van groot vakmanschap. De toegangspoort aan de 4e Binnenvestgracht is bescheiden maar stijlvol, met een zandstenen omlijsting die bezoekers naar de rustige binnenplaats leidt. De huisjes zelf zijn eenvoudig van opzet, met witte bovenlijsten boven de ramen en deuren die voor een uniform en verzorgd uiterlijk zorgen. De hoge historische en architectonische waarde van het complex wordt bevestigd door de status als Rijksmonument (monumentnummer 24567).
#### Bezoekersinformatie
- Toegankelijkheid: Hofjes zijn particuliere woonerven. Bezoekers zijn overdag welkom, maar worden dringend verzocht de rust en privacy van de bewoners te respecteren. Gedraag u als een gast: spreek zachtjes, blijf op de aangelegde paden en betreed de woningen niet.
- Openingstijden: De meeste hofjes in Leiden sluiten hun poorten aan het einde van de middag en zijn op zondagen vaak niet toegankelijk voor publiek.
- Fotografie: Fotograferen voor persoonlijk gebruik is doorgaans toegestaan, maar wees discreet en vermijd het fotograferen van bewoners zonder hun toestemming.
#### Leuke Weetjes
- Het testament dat leidde tot de stichting van dit hofje werd opgemaakt tijdens een van de laatste grote pestepidemieën die Europa teisterden.
- Architect Willem van der Helm heeft meer iconische bouwwerken in Leiden op zijn naam staan, wat zijn belang voor de stad onderstreept.
- De bewuste keuze voor een ruitvormige plattegrond, inclusief de details zoals de vloertegels en putdeksels, maakt dit hofje architectonisch uniek in Nederland.
- Waar veel hofjes in Leiden specifiek voor alleenstaande vrouwen werden gesticht, was het Tevelingshofje oorspronkelijk bedoeld voor echtparen, een relatieve zeldzaamheid in die tijd.
