Levendaal 107-119, 2311 JE Leiden
Beschrijving
Het Bethlehemhofje, gelegen aan de Levendaal 107-119 in de historische binnenstad van Leiden, is een van de vele idyllische hofjes die de stad rijk is. Zodra je door de poort stapt, laat je de drukte van de stad achter je en betreed je een oase van rust. De sfeervolle binnenplaats, met in het midden een authentieke waterpomp, wordt omringd door kleine, schilderachtige huisjes. Het hofje biedt een unieke inkijk in de manier waarop eeuwenlang voor de minderbedeelden in de samenleving werd gezorgd. De woningen zijn gegroepeerd rondom een gemeenschappelijke binnentuin, wat een gevoel van gemeenschap en geborgenheid uitstraalt. Het is een plek waar de geschiedenis voelbaar is en waar bezoekers even kunnen ontsnappen aan de hectiek van het moderne leven. Het complex, dat de status van rijksmonument heeft, is een prachtig voorbeeld van de Leidse hofjescultuur en een must-see voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis en architectuur van de stad.
Geschiedenis
Het Bethlehemhofje heeft een rijke en complexe geschiedenis die teruggaat tot 1630. Het werd gesticht door de welgestelde Leidse koopman Gerrit Frankens van Hoogmade, een belijdend lidmaat van de Waterlandse Doopsgezinde Gemeente. Hij stichtte het hofje met de naam "Bethlehem" aan de noordkant van de Langegracht en bestemde de twaalf woningen voor zijn geloofsgenoten. De eerste regenten waren zijn twee zonen en een ander lid van de Doopsgezinde gemeente.
Een interessante wending in de geschiedenis van het hofje is de fusie met een ander hofje, "De Houcksteen". Dit nabijgelegen hofje werd ook aan de Levendaal gesticht. In 1701 besloten de doopsgezinden van het Bethlehemhofje en De Houcksteen om samen te gaan, hoewel de besturen in eerste instantie nog gescheiden bleven. Financiële noodzaak leidde er in 1811 toe dat de twee hofjes volledig werden samengevoegd onder de naam Bethlehem. De oorspronkelijke poort van De Houcksteen werd later geïntegreerd in de nieuwe voorgevel van het samengevoegde complex. In 1978 onderging het hofje een grondige restauratie om het in zijn oude glorie te herstellen en te moderniseren voor de huidige bewoners.
Architectuur
De architectuur van het Bethlehemhofje is een boeiende mix van stijlen uit verschillende periodes. De huidige voorgevel aan de Levendaal dateert uit 1897 en is ontworpen door de Leidse architect W.C. Mulder in de stijl van de Neo-Hollandse Renaissance. Deze gevel is een van de meest in het oog springende kenmerken van het hofje. In de rondboog van de poort is een wapenschild als sluitsteen opgenomen, en in het fronton boven de steen met de naam "Bethlehem" en de datering, is de naam van het voormalige hofje "den Houcksteen" nog te zien.
Eenmaal binnen op de binnenplaats vallen de spitse bogen boven de ramen van de huisjes op, een detail dat zelden voorkomt in de Nederlandse architectuur en het hofje een uniek karakter geeft. De witte bovenlijsten boven de ramen en deuren, ondersteund door een rij pilasters, zijn eveneens een opvallend architectonisch detail. Het complex bestaat uit 16 woningen die rond de centrale binnentuin zijn gerangschikt. De prominente waterpomp in het midden van de tuin was vroeger een essentieel onderdeel van het dagelijks leven in het hofje en is nu een charmant, historisch element.
Bezoekersinformatie
Het Bethlehemhofje is te vinden op het adres Levendaal 107-119, 2311 JE in Leiden. Zoals de meeste Leidse hofjes is ook het Bethlehemhofje overdag geopend voor publiek. Bezoekers worden vriendelijk verzocht de rust en privacy van de bewoners te respecteren. Dit betekent dat men wordt gevraagd om zachtjes te praten en op de paden te blijven. De toegang tot het hofje is gratis. Het is een ideale plek voor een rustmoment tijdens een stadswandeling. Fotograferen is over het algemeen toegestaan, maar wees discreet en respectvol naar de bewoners toe. Het hofje is een woonomgeving, geen openluchtmuseum.
Leuke Weetjes
- Symboliek van het aantal huisjes: Oorspronkelijk werden er twaalf huisjes gebouwd, een aantal dat na de kerkhervorming gebruikelijk werd. Er wordt gezegd dat dit aantal verwijst naar de twaalf apostelen van Jezus. Voor de Reformatie was het gebruikelijker om dertien woningen te bouwen, een verwijzing naar Jezus en zijn twaalf apostelen.
- Dubbele naam: De naam "den Houcksteen" die nog steeds zichtbaar is in de gevel, is een stille getuige van de fusie tussen de twee hofjes in de 19e eeuw.
- Doopsgezinde oorsprong: Het hofje was oorspronkelijk bestemd voor leden van de Doopsgezinde Gemeente, een protestantse geloofsgemeenschap die in de 16e eeuw ontstond. Dit toont de belangrijke rol van religieuze gemeenschappen in de sociale zorg van die tijd.
- Rijksmonument: Het Bethlehemhofje is vanwege zijn historische en architectonische waarde aangewezen als rijksmonument, wat betekent dat het wordt beschermd als nationaal erfgoed.
